Pierwszy przeszczep serca by\u0142 prze\u0142omow\u0105 operacj\u0105, kt\u00f3ra naprawd\u0119 zmieni\u0142a medycyn\u0119, bo pokaza\u0142a, \u017ce wymiana ca\u0142ego narz\u0105du mo\u017ce by\u0107 technicznie mo\u017cliwa u cz\u0142owieka. Zabieg wykonano 3 grudnia 1967 roku w Kapsztadzie, a operowa\u0142 zesp\u00f3\u0142 kierowany przez kardiochirurga Christiaana Barnarda. Pacjent prze\u017cy\u0142 tylko kilkana\u015bcie dni, ale znaczenie tej operacji okaza\u0142o si\u0119 ogromne: otworzy\u0142a drog\u0119 nowoczesnej transplantologii i zmusi\u0142a medycyn\u0119 do nowego zdefiniowania \u015bmierci, dawstwa narz\u0105d\u00f3w oraz leczenia odrzucania przeszczepu. To historia nie tylko odwagi chirurgicznej, lecz tak\u017ce biologii uk\u0142adu odporno\u015bciowego, rozwoju intensywnej terapii i etyki medycznej.<\/p>\n
Pierwszy przeszczep serca sta\u0142 si\u0119 punktem zwrotnym, poniewa\u017c serce od dawna uchodzi\u0142o za narz\u0105d szczeg\u00f3lny: nie tylko symbolicznie, ale te\u017c praktycznie. To pompa nap\u0119dzaj\u0105ca ca\u0142y uk\u0142ad kr\u0105\u017cenia, dostarczaj\u0105ca tlen i substancje od\u017cywcze do m\u00f3zgu, nerek, w\u0105troby i wszystkich tkanek. Je\u015bli serce przestaje dzia\u0142a\u0107, w ci\u0105gu minut dochodzi do ci\u0119\u017ckiego niedotlenienia narz\u0105d\u00f3w, zw\u0142aszcza o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego.<\/p>\n
Wcze\u015bniejsze operacje kardiochirurgiczne ju\u017c istnia\u0142y, ale przeszczep serca oznacza\u0142 co\u015b wi\u0119cej ni\u017c napraw\u0119 zastawki czy zamkni\u0119cie ubytku. Wymaga\u0142 ca\u0142kowitego usuni\u0119cia niewydolnego narz\u0105du i zast\u0105pienia go sercem dawcy, a nast\u0119pnie ponownego uruchomienia kr\u0105\u017cenia. To by\u0142o po\u0142\u0105czenie chirurgii, anestezjologii, perfuzji, immunologii i opieki pooperacyjnej.<\/p>\n
Znaczenie tej operacji wynika\u0142o z kilku powod\u00f3w:<\/p>\n
Cho\u0107 pierwszy pacjent nie prze\u017cy\u0142 d\u0142ugo, sam fakt przeprowadzenia zabiegu mia\u0142 znaczenie por\u00f3wnywalne z pierwszym u\u017cyciem kr\u0105\u017cenia pozaustrojowego czy rozwojem antybiotyk\u00f3w w chirurgii. Medycyna zobaczy\u0142a nie tylko sukces techniczny, ale te\u017c nowy problem: jak sprawi\u0107, aby organizm zaakceptowa\u0142 obcy narz\u0105d.<\/p>\n
Przeszczep serca<\/strong> to operacyjne zast\u0105pienie w\u0142asnego, ci\u0119\u017cko uszkodzonego serca pacjenta sercem pobranym od dawcy. Najcz\u0119\u015bciej wykonuje si\u0119 go u chorych z kra\u0144cow\u0105 niewydolno\u015bci\u0105 serca, gdy inne metody leczenia nie wystarczaj\u0105.<\/p>\n Biologicznie najwa\u017cniejsze s\u0105 tu dwa procesy. Pierwszy to przywr\u00f3cenie kr\u0105\u017cenia<\/strong>: przeszczepione serce musi zacz\u0105\u0107 skutecznie pompowa\u0107 krew, utrzyma\u0107 ci\u015bnienie t\u0119tnicze i zapewni\u0107 dostaw\u0119 tlenu do narz\u0105d\u00f3w. Drugi to reakcja uk\u0142adu odporno\u015bciowego<\/strong>. Organizm rozpoznaje kom\u00f3rki dawcy jako cz\u0119\u015bciowo obce, poniewa\u017c r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 one antygenami zgodno\u015bci tkankowej, zw\u0142aszcza uk\u0142adem HLA.<\/p>\n Uk\u0142ad odporno\u015bciowy dzia\u0142a tu jak bardzo dok\u0142adny system identyfikacji. Limfocyty T i inne kom\u00f3rki immunologiczne potrafi\u0105 wykrywa\u0107 r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy \u201eswoim\u201d a \u201eobcym\u201d. Gdy rozpoznaj\u0105 przeszczep jako obcy, mog\u0105 uruchomi\u0107 reakcj\u0119 zapaln\u0105 prowadz\u0105c\u0105 do uszkodzenia mi\u0119\u015bnia sercowego, naczy\u0144 wie\u0144cowych przeszczepu i zaburzenia jego funkcji. To w\u0142a\u015bnie odrzucanie przeszczepu<\/strong> by\u0142o jednym z g\u0142\u00f3wnych powod\u00f3w niepowodze\u0144 w pocz\u0105tkowym okresie transplantologii.<\/p>\n Znaczenie ma te\u017c uk\u0142ad nerwowy. Przeszczepione serce po operacji jest odnerwione<\/strong>, czyli nie ma pocz\u0105tkowo bezpo\u015brednich po\u0142\u0105cze\u0144 z autonomicznym uk\u0142adem nerwowym biorcy. Dlatego jego reakcje na wysi\u0142ek s\u0105 inne ni\u017c w sercu naturalnym. T\u0119tno spoczynkowe bywa wy\u017csze, a przyspieszenie akcji serca podczas aktywno\u015bci mo\u017ce by\u0107 wolniejsze, bo pocz\u0105tkowo zale\u017cy bardziej od hormon\u00f3w kr\u0105\u017c\u0105cych we krwi, takich jak adrenalina.<\/p>\n Pierwszym biorc\u0105 by\u0142 Louis Washkansky, m\u0119\u017cczyzna z ci\u0119\u017ck\u0105 chorob\u0105 serca. Cierpia\u0142 na zaawansowan\u0105 niewydolno\u015b\u0107 kr\u0105\u017cenia i mia\u0142 bardzo ograniczone mo\u017cliwo\u015bci leczenia. Dawczyni\u0105 by\u0142a m\u0142oda kobieta, Denise Darvall, kt\u00f3ra dozna\u0142a katastrofalnego urazu m\u00f3zgu w wypadku. W tamtym czasie kryteria \u015bmierci m\u00f3zgowej nie by\u0142y jeszcze tak jasno sformu\u0142owane jak dzi\u015b, dlatego ten przypadek mia\u0142 tak\u017ce ogromne znaczenie etyczne i prawne.<\/p>\n Wsp\u00f3\u0142czesna medycyna opiera dawstwo narz\u0105d\u00f3w na precyzyjnych procedurach i niezale\u017cnym stwierdzeniu \u015bmierci zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cym prawem. W 1967 roku wiele z tych zasad dopiero si\u0119 kszta\u0142towa\u0142o. Historia pierwszego przeszczepu serca jest wi\u0119c r\u00f3wnie\u017c histori\u0105 tworzenia standard\u00f3w, kt\u00f3re dzi\u015b uznaje si\u0119 za podstawowe.<\/p>\n Operacja by\u0142a mo\u017cliwa dzi\u0119ki wcze\u015bniejszemu rozwojowi kr\u0105\u017cenia pozaustrojowego<\/strong>, czyli aparatury przejmuj\u0105cej na czas zabiegu funkcj\u0119 serca i p\u0142uc. To urz\u0105dzenie natlenia krew i pompuje j\u0105 do organizmu, gdy chirurg mo\u017ce spokojnie pracowa\u0107 na nieruchomym sercu.<\/p>\n W klasycznej wersji zabiegu usuwa si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 w\u0142asnego serca biorcy, pozostawiaj\u0105c fragmenty przedsionk\u00f3w i wielkich naczy\u0144, a nast\u0119pnie zeszywa serce dawcy z aort\u0105, t\u0119tnic\u0105 p\u0142ucn\u0105 i przedsionkami biorcy. Brzmi to jak precyzyjna hydraulika, ale w praktyce wymaga wyj\u0105tkowej kontroli czasu niedokrwienia, temperatury tkanek, krzepni\u0119cia krwi i stabilno\u015bci metabolicznej pacjenta.<\/p>\n Sukces techniczny nie oznacza\u0142 jeszcze sukcesu biologicznego. Samo uruchomienie przeszczepionego serca by\u0142o imponuj\u0105ce, ale dalsze prze\u017cycie zale\u017ca\u0142o od zdolno\u015bci kontrolowania odrzucania i zaka\u017ce\u0144.<\/p>\n To jeden z najwa\u017cniejszych element\u00f3w tej historii. Louis Washkansky prze\u017cy\u0142 po zabiegu kilkana\u015bcie dni, a bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 zgonu by\u0142o ci\u0119\u017ckie zaka\u017cenie p\u0142uc. W tamtym czasie lekarze dysponowali ju\u017c lekami immunosupresyjnymi, ale by\u0142y one mniej skuteczne i mniej precyzyjne ni\u017c obecnie. Aby hamowa\u0107 odrzucanie przeszczepu, trzeba by\u0142o silnie os\u0142abia\u0107 odporno\u015b\u0107.<\/p>\n Powstawa\u0142 wi\u0119c trudny kompromis: zbyt s\u0142abe zahamowanie uk\u0142adu odporno\u015bciowego prowadzi\u0142o do odrzucenia serca, a zbyt silne zwi\u0119ksza\u0142o ryzyko zaka\u017ce\u0144. Ten problem jest znany do dzi\u015b, cho\u0107 wsp\u00f3\u0142czesne leczenie jest znacznie bardziej zaawansowane. W\u0142a\u015bnie dlatego pierwszy przeszczep serca nie by\u0142 \u201epora\u017ck\u0105\u201d, lecz bardzo wa\u017cn\u0105 lekcj\u0105 biologii klinicznej.<\/p>\n Po pierwszym zabiegu wiele o\u015brodk\u00f3w na \u015bwiecie rozpocz\u0119\u0142o w\u0142asne programy transplantacyjne. Pocz\u0105tkowo wyniki by\u0142y nier\u00f3wne. Technik\u0119 operacyjn\u0105 opanowano stosunkowo szybko, ale prawdziwy prze\u0142om nast\u0105pi\u0142 dopiero wraz z popraw\u0105:<\/p>\n Szczeg\u00f3lne znaczenie mia\u0142o wprowadzenie nowocze\u015bniejszych lek\u00f3w przeciwodrzutowych, zw\u0142aszcza w latach 80. Badania kliniczne i wieloletnie obserwacje wykaza\u0142y, \u017ce poprawi\u0142y one prze\u017cycie przeszczepu i chorych. Dzisiejsze wyniki po transplantacji serca s\u0105 niepor\u00f3wnanie lepsze ni\u017c w pionierskim okresie, cho\u0107 zabieg nadal pozostaje leczeniem z\u0142o\u017conym i obci\u0105\u017conym ryzykiem.<\/p>\n Przeszczep serca wymaga narz\u0105du, kt\u00f3ry nadal nadaje si\u0119 do pracy, czyli jest odpowiednio ukrwiony i nieuszkodzony. To doprowadzi\u0142o medycyn\u0119 do konieczno\u015bci bardzo precyzyjnego rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy \u015bmierci\u0105 m\u00f3zgow\u0105 a zatrzymaniem kr\u0105\u017cenia. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie w wielu krajach podstaw\u0105 pobrania narz\u0105d\u00f3w jest prawnie i medycznie potwierdzona \u015bmier\u0107 m\u00f3zgu, a procedury s\u0105 szczeg\u00f3\u0142owo regulowane.<\/p>\n Nie by\u0142a to tylko zmiana formalna. By\u0142o to g\u0142\u0119bokie przedefiniowanie tego, jak medycyna rozumie koniec \u017cycia cz\u0142owieka w dobie nowoczesnej aparatury podtrzymuj\u0105cej oddech i kr\u0105\u017cenie. To jeden z powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych historia pierwszego przeszczepu serca wykracza daleko poza sam\u0105 sal\u0119 operacyjn\u0105.<\/p>\n Cho\u0107 historia pierwszego przeszczepu serca ma wyra\u017any punkt startowy, rozw\u00f3j tej dziedziny nie przebiega\u0142 jednakowo u wszystkich chorych ani we wszystkich o\u015brodkach. Wyniki zale\u017c\u0105 od wieku pacjenta, przyczyny niewydolno\u015bci serca, chor\u00f3b wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych, zgodno\u015bci immunologicznej, czasu niedokrwienia narz\u0105du i ryzyka zaka\u017ce\u0144.<\/p>\n Nie ka\u017cdy pacjent z niewydolno\u015bci\u0105 serca mo\u017ce by\u0107 kandydatem do transplantacji. Ograniczeniem bywa zaawansowana choroba innych narz\u0105d\u00f3w, aktywne zaka\u017cenie, niekt\u00f3re nowotwory lub stan og\u00f3lny uniemo\u017cliwiaj\u0105cy bezpieczne leczenie. Wsp\u00f3\u0142czesna kwalifikacja jest wi\u0119c bardzo szczeg\u00f3\u0142owa i opiera si\u0119 na wielu badaniach.<\/p>\n Istniej\u0105 te\u017c r\u00f3\u017cnice biologiczne mi\u0119dzy lud\u017ami. Reakcja immunologiczna po przeszczepie nie przebiega identycznie u wszystkich. Dost\u0119pne dane wskazuj\u0105, \u017ce znaczenie mo\u017ce mie\u0107 wcze\u015bniejsza immunizacja, obecno\u015b\u0107 przeciwcia\u0142 anty-HLA, wiek biorcy oraz stan uk\u0142adu odporno\u015bciowego. Nie wszystkie mechanizmy przewlek\u0142ego odrzucania zosta\u0142y jednak w pe\u0142ni poznane.<\/p>\n Ograniczeniem pozostaje tak\u017ce dost\u0119pno\u015b\u0107 narz\u0105d\u00f3w. To sprawia, \u017ce transplantacja serca, mimo ogromnego znaczenia, jest procedur\u0105 rzadk\u0105 w por\u00f3wnaniu z cz\u0119sto\u015bci\u0105 samej niewydolno\u015bci serca.<\/p>\n Droga do pierwszej operacji nie zacz\u0119\u0142a si\u0119 na sali operacyjnej w 1967 roku. Poprzedzi\u0142y j\u0105 lata bada\u0144 laboratoryjnych i do\u015bwiadcze\u0144 na zwierz\u0119tach, zw\u0142aszcza nad technik\u0105 zszywania naczy\u0144, zachowaniem serca poza organizmem oraz reakcj\u0105 odrzucania. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie takie badania podlegaj\u0105 \u015bcis\u0142ym standardom etycznym, ale historycznie odegra\u0142y wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w rozwoju kardiochirurgii.<\/p>\n Kolejnym etapem by\u0142y obserwacje kliniczne i rozw\u00f3j kr\u0105\u017cenia pozaustrojowego. Dopiero po\u0142\u0105czenie wiedzy z fizjologii, anestezjologii i chirurgii pozwoli\u0142o my\u015ble\u0107 o przeszczepieniu ca\u0142ego serca cz\u0142owiekowi.<\/p>\n Po pierwszych operacjach kluczowe sta\u0142y si\u0119:<\/p>\n Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie ocena przeszczepionego serca obejmuje mi\u0119dzy innymi badania obrazowe, monitorowanie hemodynamiczne, badania laboratoryjne i w wybranych sytuacjach biopsj\u0119 endomiokardialn\u0105, czyli pobranie ma\u0142ego fragmentu tkanki serca do oceny mikroskopowej. To pokazuje, jak bardzo dzisiejsza transplantologia opiera si\u0119 na danych, a nie tylko na samej technice chirurgicznej.<\/p>\n Pierwszy udokumentowany przeszczep serca u cz\u0142owieka wykona\u0142 zesp\u00f3\u0142 kierowany przez Christiaana Barnarda w Kapsztadzie w 1967 roku.<\/p>\n Tak i nie. By\u0142 udany technicznie, poniewa\u017c przeszczepione serce podj\u0119\u0142o prac\u0119. Klinicznie wynik by\u0142 ograniczony, bo pacjent zmar\u0142 po kilkunastu dniach z powodu powik\u0142a\u0144 infekcyjnych zwi\u0105zanych mi\u0119dzy innymi z immunosupresj\u0105.<\/p>\n Trudno\u015b\u0107 polega nie tylko na samej operacji. Trzeba zsynchronizowa\u0107 pobranie i wszczepienie narz\u0105du, utrzyma\u0107 stabilne kr\u0105\u017cenie podczas zabiegu, a potem kontrolowa\u0107 odrzucanie, zaka\u017cenia i d\u0142ugofalow\u0105 funkcj\u0119 przeszczepu.<\/p>\n Oznacza to, \u017ce po operacji nie ma pocz\u0105tkowo normalnych po\u0142\u0105cze\u0144 nerwowych z organizmem biorcy. Dlatego regulacja t\u0119tna i odpowied\u017a na wysi\u0142ek r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od tych obserwowanych w sercu w\u0142asnym.<\/p>\n Kom\u00f3rki odporno\u015bciowe wykrywaj\u0105 r\u00f3\u017cnice w antygenach dawcy, zw\u0142aszcza w zakresie zgodno\u015bci tkankowej. To mo\u017ce uruchomi\u0107 reakcj\u0119 zapaln\u0105 prowadz\u0105c\u0105 do odrzucenia przeszczepu, je\u015bli nie zastosuje si\u0119 leczenia immunosupresyjnego.<\/p>\n To uznana i standardowa metoda leczenia wybranych chorych z kra\u0144cow\u0105 niewydolno\u015bci\u0105 serca, ale nie jest zabiegiem prostym ani powszechnym. Wymaga wyspecjalizowanego o\u015brodka, odpowiedniego dawcy i d\u0142ugotrwa\u0142ego monitorowania.<\/p>\n Nie. Wp\u0142yn\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c na immunologi\u0119 kliniczn\u0105, intensywn\u0105 terapi\u0119, diagnostyk\u0119, prawo medyczne i etyk\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z dawstwem narz\u0105d\u00f3w.<\/p>\n Nie. Mimo ogromnego post\u0119pu nadal wyzwaniem pozostaj\u0105 niedob\u00f3r narz\u0105d\u00f3w, przewlek\u0142e odrzucanie, zaka\u017cenia i dzia\u0142ania niepo\u017c\u0105dane d\u0142ugotrwa\u0142ej immunosupresji.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pierwszy przeszczep serca by\u0142 prze\u0142omow\u0105 operacj\u0105, kt\u00f3ra naprawd\u0119 zmieni\u0142a medycyn\u0119, bo pokaza\u0142a, \u017ce wymiana ca\u0142ego narz\u0105du mo\u017ce by\u0107 technicznie mo\u017cliwa u cz\u0142owieka. Zabieg wykonano 3 grudnia 1967 roku w Kapsztadzie,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1913,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[324],"tags":[705,704,703],"class_list":["post-1914","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ciekawostki","tag-immunologia","tag-pierwszy-przeszczep-serca","tag-transplantacja-serca"],"yoast_head":"\nJak dosz\u0142o do tej operacji?<\/h2>\n
Pacjent, dawczyni i realia roku 1967<\/h3>\n
Techniczna strona zabiegu<\/h3>\n
Dlaczego pierwszy pacjent zmar\u0142 mimo udanej operacji?<\/h3>\n
Co zmieni\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej?<\/h3>\n
\n
Dlaczego ten zabieg wp\u0142yn\u0105\u0142 na definicj\u0119 \u015bmierci?<\/h3>\n
Najwa\u017cniejsze informacje<\/h2>\n
\n\n
\n \nFakt<\/th>\n Wyja\u015bnienie<\/th>\n Co m\u00f3wi nauka<\/th>\n Ciekawostka<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n \n Pierwszy przeszczep serca wykonano w 1967 roku<\/td>\n Zabieg przeprowadzi\u0142 zesp\u00f3\u0142 Christiaana Barnarda w Kapsztadzie<\/td>\n To dobrze udokumentowany fakt historyczny potwierdzony w \u017ar\u00f3d\u0142ach medycznych i archiwalnych<\/td>\n Operacja trwa\u0142a wiele godzin i by\u0142a mo\u017cliwa dzi\u0119ki wcze\u015bniejszemu rozwojowi kr\u0105\u017cenia pozaustrojowego<\/td>\n<\/tr>\n \n Najwi\u0119kszym problemem nie by\u0142a tylko chirurgia<\/td>\n Technika operacyjna by\u0142a trudna, ale r\u00f3wnie krytyczne by\u0142o odrzucanie immunologiczne i zaka\u017cenia<\/td>\n Badania kliniczne i obserwacje transplantacyjne wskazuj\u0105, \u017ce prze\u017cycie zale\u017cy od wielu czynnik\u00f3w pooperacyjnych<\/td>\n W pocz\u0105tkach transplantologii to w\u0142a\u015bnie leczenie przeciwodrzutowe ogranicza\u0142o wyniki bardziej ni\u017c samo szycie naczy\u0144<\/td>\n<\/tr>\n \n Uk\u0142ad odporno\u015bciowy mo\u017ce zaatakowa\u0107 przeszczepione serce<\/td>\n Kom\u00f3rki biorcy rozpoznaj\u0105 antygeny dawcy jako cz\u0119\u015bciowo obce<\/td>\n To dobrze poznany mechanizm immunologiczny potwierdzony w badaniach laboratoryjnych i klinicznych<\/td>\n Serce mo\u017ce bi\u0107 prawid\u0142owo mechanicznie, a mimo to by\u0107 uszkadzane przez przewlek\u0142\u0105 reakcj\u0119 odporno\u015bciow\u0105<\/td>\n<\/tr>\n \n Przeszczepione serce pocz\u0105tkowo jest odnerwione<\/td>\n Po operacji nie ma pe\u0142nych bezpo\u015brednich po\u0142\u0105cze\u0144 z autonomicznym uk\u0142adem nerwowym biorcy<\/td>\n Dane fizjologiczne wskazuj\u0105, \u017ce wp\u0142ywa to na t\u0119tno spoczynkowe i odpowied\u017a na wysi\u0142ek<\/td>\n Dlatego serce po przeszczepie mo\u017ce reagowa\u0107 na wysi\u0142ek wolniej ni\u017c serce nieoperowane<\/td>\n<\/tr>\n \n Pierwszy zabieg wp\u0142yn\u0105\u0142 na definicj\u0119 \u015bmierci<\/td>\n Rozw\u00f3j transplantologii wymaga\u0142 jasnych kryteri\u00f3w pobierania narz\u0105d\u00f3w od zmar\u0142ych dawc\u00f3w<\/td>\n W kolejnych dekadach powsta\u0142y standardy oparte na \u015bmierci m\u00f3zgowej i procedurach etycznych<\/td>\n To jedna z tych operacji, kt\u00f3re zmieni\u0142y nie tylko leczenie, ale i prawo medyczne<\/td>\n<\/tr>\n \n Nowoczesne wyniki s\u0105 du\u017co lepsze ni\u017c w latach 60.<\/td>\n Poprawi\u0142y si\u0119 leki, diagnostyka, monitorowanie i kwalifikacja pacjent\u00f3w<\/td>\n Rejestry transplantacyjne i badania obserwacyjne potwierdzaj\u0105 stopniow\u0105 popraw\u0119 prze\u017cycia po transplantacji serca<\/td>\n Dzisiejsza transplantologia korzysta z do\u015bwiadcze\u0144 zdobytych na przestrzeni wielu dekad, nie z jednego spektakularnego przypadku<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n Wyj\u0105tki, ograniczenia i r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy pacjentami<\/h2>\n
Mity i nieporozumienia<\/h2>\n
\n
Jak lekarze i naukowcy badali oraz rozwijali transplantacj\u0119 serca?<\/h2>\n
\n
Ciekawostki o pierwszym przeszczepie serca i jego nast\u0119pstwach<\/h2>\n
\n
FAQ<\/h2>\n
Kto wykona\u0142 pierwszy przeszczep serca?<\/h3>\n
Czy pierwszy przeszczep serca by\u0142 udany?<\/h3>\n
Dlaczego przeszczep serca jest tak trudny?<\/h3>\n
Co to znaczy, \u017ce serce po przeszczepie jest odnerwione?<\/h3>\n
Jak uk\u0142ad odporno\u015bciowy rozpoznaje przeszczepione serce jako obce?<\/h3>\n
Czy dzi\u015b przeszczep serca jest rutynowy?<\/h3>\n
Czy pierwszy przeszczep serca zmieni\u0142 tylko kardiochirurgi\u0119?<\/h3>\n
Czy wszystkie problemy transplantacji serca s\u0105 ju\u017c rozwi\u0105zane?<\/h3>\n