Celiakia to przewlek\u0142a, uk\u0142adowa choroba autoimmunologiczna wywo\u0142ywana przez gluten u os\u00f3b z predyspozycj\u0105 genetyczn\u0105. Nie jest alergi\u0105 na pszenic\u0119 ani zwyk\u0142\u0105 \u201enietolerancj\u0105 glutenu\u201d, cho\u0107 w j\u0119zyku potocznym bywa tak nazywana. Dotyczy przede wszystkim jelita cienkiego, ale jej skutki mog\u0105 obejmowa\u0107 tak\u017ce sk\u00f3r\u0119, ko\u015bci, uk\u0142ad krwiotw\u00f3rczy, nerwowy, rozrodczy i w\u0105trob\u0119. Wsp\u00f3\u0142czesna medycyna dobrze zna podstawy rozpoznawania i leczenia celiakii, jednak choroba nadal bywa wykrywana p\u00f3\u017ano, zw\u0142aszcza u os\u00f3b z nietypowymi lub sk\u0105pymi objawami.<\/p>\n
Celiakia<\/strong>, czyli choroba trzewna<\/strong> lub enteropatia glutenozale\u017cna<\/strong>, nale\u017cy do chor\u00f3b autoimmunologicznych<\/strong>. Oznacza to, \u017ce po kontakcie z okre\u015blonym czynnikiem \u015brodowiskowym \u2014 w tym przypadku glutenem \u2014 uk\u0142ad odporno\u015bciowy reaguje nieprawid\u0142owo i uszkadza w\u0142asne tkanki. W celiakii g\u0142\u00f3wnym miejscem uszkodzenia jest b\u0142ona \u015bluzowa jelita cienkiego.<\/p>\n Gluten to mieszanina bia\u0142ek obecnych w pszenicy, \u017cycie i j\u0119czmieniu. U osoby chorej jego spo\u017cycie uruchamia odpowied\u017a immunologiczn\u0105 prowadz\u0105c\u0105 do zapalenia i zaniku kosmk\u00f3w jelitowych, czyli drobnych wypustek zwi\u0119kszaj\u0105cych powierzchni\u0119 wch\u0142aniania. Skutkiem mo\u017ce by\u0107 gorsze przyswajanie sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych, niedobory i objawy og\u00f3lnoustrojowe.<\/p>\n Celiakia nie jest chorob\u0105 zaka\u017an\u0105 i nie przenosi si\u0119 z cz\u0142owieka na cz\u0142owieka. Nie jest te\u017c jedynie objawem ze strony przewodu pokarmowego. To choroba o zr\u00f3\u017cnicowanym obrazie klinicznym: mo\u017ce przebiega\u0107 klasycznie z biegunk\u0105 i chudni\u0119ciem, ale tak\u017ce bez dolegliwo\u015bci jelitowych, a nawet ca\u0142kowicie bezobjawowo.<\/p>\n W wielu populacjach Europy i Ameryki P\u00f3\u0142nocnej celiakia wyst\u0119puje u oko\u0142o 1% os\u00f3b, cho\u0107 znaczna cz\u0119\u015b\u0107 przypadk\u00f3w pozostaje nierozpoznana. Cz\u0119sto\u015b\u0107 mo\u017ce r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od regionu, pochodzenia etnicznego i stosowanych metod diagnostycznych.<\/p>\n Bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 celiakii jest nieprawid\u0142owa odpowied\u017a immunologiczna na gluten<\/strong> u osoby podatnej genetycznie. Najwi\u0119ksze znaczenie maj\u0105 warianty gen\u00f3w uk\u0142adu zgodno\u015bci tkankowej HLA-DQ2 i HLA-DQ8. Sama obecno\u015b\u0107 tych wariant\u00f3w nie oznacza jednak choroby \u2014 wiele os\u00f3b je ma, ale nigdy nie zachoruje. Czynnik ryzyka nie jest wi\u0119c tym samym co bezpo\u015brednia przyczyna.<\/p>\n W rozwoju choroby istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa enzym zwany transglutaminaz\u0105 tkankow\u0105. Modyfikuje on fragmenty glutenu, co zwi\u0119ksza ich zdolno\u015b\u0107 do pobudzania uk\u0142adu odporno\u015bciowego. Nast\u0119pnie dochodzi do aktywacji limfocyt\u00f3w i wytwarzania przeciwcia\u0142, mi\u0119dzy innymi przeciwko transglutaminazie tkankowej. Prowadzi to do przewlek\u0142ego stanu zapalnego i uszkodzenia jelita.<\/p>\n Niemodyfikowalne czynniki ryzyka<\/strong> obejmuj\u0105:<\/p>\n Modyfikowalne czynniki ryzyka<\/strong> nie s\u0105 jednoznacznie ustalone. Obecnie nie ma mocnych dowod\u00f3w, \u017ce op\u00f3\u017anianie lub przyspieszanie podawania glutenu niemowl\u0119tom skutecznie zapobiega celiakii. Badano tak\u017ce rol\u0119 infekcji, mikrobioty jelitowej i innych czynnik\u00f3w \u015brodowiskowych, ale ich znaczenie nie zosta\u0142o ostatecznie wyja\u015bnione. Dost\u0119pne dane sugeruj\u0105, \u017ce rozw\u00f3j choroby zale\u017cy od wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania gen\u00f3w i \u015brodowiska, lecz nie wiadomo jednoznacznie, kt\u00f3re czynniki \u015brodowiskowe maj\u0105 najwi\u0119ksze znaczenie.<\/p>\n Objawy celiakii s\u0105 bardzo r\u00f3\u017cnorodne. U cz\u0119\u015bci chorych dominuj\u0105 dolegliwo\u015bci ze strony przewodu pokarmowego, u innych \u2014 objawy pozajelitowe. Podobne symptomy mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 tak\u017ce w wielu innych chorobach, dlatego same objawy nie wystarczaj\u0105 do rozpoznania.<\/p>\n Typowe objawy jelitowe<\/strong> to:<\/p>\n Cz\u0119ste objawy pozajelitowe<\/strong> obejmuj\u0105:<\/p>\n Charakterystyczn\u0105 manifestacj\u0105 sk\u00f3rn\u0105 jest opryszczkowate zapalenie sk\u00f3ry<\/strong> (choroba Duhringa). To odr\u0119bna sk\u00f3rna posta\u0107 choroby zwi\u0105zanej z glutenem, objawiaj\u0105ca si\u0119 sw\u0119dz\u0105c\u0105, p\u0119cherzykow\u0105 wysypk\u0105, zwykle na \u0142okciach, kolanach, po\u015bladkach i ow\u0142osionej sk\u00f3rze g\u0142owy.<\/p>\n Celiakia mo\u017ce mie\u0107 tak\u017ce przebieg bezobjawowy<\/strong> lub sk\u0105poobjawowy<\/strong>. W takich przypadkach chorob\u0119 wykrywa si\u0119 podczas bada\u0144 z powodu niedobor\u00f3w, osteoporozy, nieprawid\u0142owych wynik\u00f3w pr\u00f3b w\u0105trobowych albo w ramach diagnostyki os\u00f3b z grup ryzyka.<\/p>\n Celiakia ma zazwyczaj przebieg przewlek\u0142y<\/strong>. Objawy mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 w dzieci\u0144stwie, ale r\u00f3wnie dobrze choroba mo\u017ce ujawni\u0107 si\u0119 w wieku doros\u0142ym lub starszym. U niekt\u00f3rych os\u00f3b trwa d\u0142ugo w formie sk\u0105poobjawowej, a rozpoznanie nast\u0119puje dopiero po latach.<\/p>\n Po wprowadzeniu \u015bcis\u0142ej diety bezglutenowej stan zapalny zwykle stopniowo wygasa, a b\u0142ona \u015bluzowa jelita ma szans\u0119 si\u0119 odbudowa\u0107. Tempo poprawy jest indywidualne i zale\u017cy mi\u0119dzy innymi od wieku, stopnia uszkodzenia jelita, przestrzegania diety oraz wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych chor\u00f3b. U wi\u0119kszo\u015bci dzieci poprawa kliniczna nast\u0119puje szybciej ni\u017c u doros\u0142ych.<\/p>\n Oficjalnie opisuje si\u0119 r\u00f3\u017cne postacie celiakii, mi\u0119dzy innymi:<\/p>\n Rozpoznanie celiakii opiera si\u0119 na po\u0142\u0105czeniu wywiadu, bada\u0144 serologicznych, oceny histopatologicznej i niekiedy bada\u0144 genetycznych<\/strong>. Wa\u017cna zasada praktyczna brzmi: diagnostyk\u0119 nale\u017cy prowadzi\u0107, gdy pacjent spo\u017cywa gluten. Samodzielne przej\u015bcie na diet\u0119 bezglutenow\u0105 przed badaniami mo\u017ce prowadzi\u0107 do wynik\u00f3w fa\u0142szywie ujemnych i znacznie utrudni\u0107 rozpoznanie.<\/p>\n W wywiadzie lekarz zwraca uwag\u0119 na objawy jelitowe i pozajelitowe, choroby autoimmunologiczne, wywiad rodzinny oraz niedobory pokarmowe. Badanie fizykalne mo\u017ce wykaza\u0107 cechy niedo\u017cywienia, niedokrwisto\u015bci, zaburze\u0144 wzrastania albo zmian sk\u00f3rnych, ale samo w sobie nie potwierdza choroby.<\/p>\n Najcz\u0119\u015bciej stosowane badania laboratoryjne<\/strong> to:<\/p>\n Biopsja dwunastnicy<\/strong> podczas gastroskopii pozostaje u wielu doros\u0142ych kluczowym elementem potwierdzenia rozpoznania. W badaniu histopatologicznym ocenia si\u0119 mi\u0119dzy innymi zanik kosmk\u00f3w jelitowych, przerost krypt i naciek zapalny. U cz\u0119\u015bci dzieci, zgodnie z wytycznymi pediatrycznymi, mo\u017cliwe jest rozpoznanie bez biopsji, je\u015bli spe\u0142nione s\u0105 \u015bci\u015ble okre\u015blone kryteria serologiczne i kliniczne. Zalecenia mog\u0105 jednak r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 mi\u0119dzy krajami i o\u015brodkami.<\/p>\n Badanie genetyczne HLA-DQ2\/DQ8<\/strong> nie s\u0142u\u017cy do samodzielnego rozpoznawania celiakii, poniewa\u017c dodatni wynik jest cz\u0119sty tak\u017ce u zdrowych os\u00f3b. Jego najwi\u0119ksza warto\u015b\u0107 polega na tym, \u017ce ujemny<\/em> wynik czyni celiaki\u0119 ma\u0142o prawdopodobn\u0105.<\/p>\n Do bada\u0144 przesiewowych kwalifikuj\u0105 si\u0119 przede wszystkim osoby z grup zwi\u0119kszonego ryzyka, zw\u0142aszcza krewni pierwszego stopnia chorych oraz pacjenci z cukrzyc\u0105 typu 1, autoimmunologiczn\u0105 chorob\u0105 tarczycy, zespo\u0142em Downa, Turnera lub niewyja\u015bnion\u0105 niedokrwisto\u015bci\u0105 z niedoboru \u017celaza. Powszechne badania ca\u0142ej populacji nie s\u0105 standardem we wszystkich krajach.<\/p>\n Diagnostyka r\u00f3\u017cnicowa<\/strong> obejmuje mi\u0119dzy innymi:<\/p>\n Testy diagnostyczne maj\u0105 ograniczenia. Wyniki fa\u0142szywie ujemne mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 na diecie bezglutenowej, przy niedoborze IgA lub przy niewielkim uszkodzeniu \u015bluz\u00f3wki. Wyniki fa\u0142szywie dodatnie s\u0105 rzadsze, ale mog\u0105 zdarza\u0107 si\u0119 w niekt\u00f3rych chorobach autoimmunologicznych lub przy niepe\u0142nej interpretacji bada\u0144.<\/p>\n Podstaw\u0105 i jedyn\u0105 powszechnie uznan\u0105 metod\u0105 leczenia przyczynowego celiakii jest \u015bcis\u0142a, do\u017cywotnia dieta bezglutenowa<\/strong>. Oznacza to eliminacj\u0119 pszenicy, \u017cyta i j\u0119czmienia oraz wszystkich produkt\u00f3w zawieraj\u0105cych ich dodatki. U cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w znaczenie ma tak\u017ce ryzyko zanieczyszczenia krzy\u017cowego, czyli przypadkowego kontaktu bezglutenowej \u017cywno\u015bci z glutenem podczas produkcji lub przygotowywania posi\u0142k\u00f3w.<\/p>\n Dieta bezglutenowa nie jest modnym wyborem stylu \u017cycia, lecz leczeniem choroby. Nawet je\u015bli objawy s\u0105 niewielkie, utrzymuj\u0105ce si\u0119 spo\u017cycie glutenu mo\u017ce podtrzymywa\u0107 stan zapalny i zwi\u0119ksza\u0107 ryzyko powik\u0142a\u0144. Jednocze\u015bnie nie nale\u017cy rozpoczyna\u0107 diety przed zako\u0144czeniem diagnostyki, o ile lekarz nie zaleci inaczej.<\/p>\n Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa opieka dietetyczna prowadzona przez osob\u0119 znaj\u0105c\u0105 zasady diety bezglutenowej. Pomaga ona unikn\u0105\u0107 zar\u00f3wno ekspozycji na gluten, jak i b\u0142\u0119d\u00f3w \u017cywieniowych, kt\u00f3re mog\u0142yby prowadzi\u0107 do niedobor\u00f3w b\u0142onnika, \u017celaza, wapnia, witaminy D, witamin z grupy B czy zbyt wysokiego spo\u017cycia \u017cywno\u015bci wysoko przetworzonej.<\/p>\n Leczenie wspomagaj\u0105ce<\/strong> mo\u017ce obejmowa\u0107:<\/p>\n U niewielkiej grupy pacjent\u00f3w, zw\u0142aszcza z celiaki\u0105 oporn\u0105, konieczna bywa pog\u0142\u0119biona diagnostyka i leczenie specjalistyczne, czasem z u\u017cyciem lek\u00f3w immunosupresyjnych. To jednak sytuacje rzadkie i wymagaj\u0105ce opieki do\u015bwiadczonego o\u015brodka. Obecnie trwaj\u0105 badania nad dodatkowymi terapiami farmakologicznymi, ale \u017cadna z nich nie zast\u0119puje standardowo diety bezglutenowej.<\/p>\n Skuteczno\u015b\u0107 leczenia monitoruje si\u0119 przez ocen\u0119 ust\u0119powania objaw\u00f3w, normalizacj\u0119 bada\u0144 laboratoryjnych, spadek st\u0119\u017cenia przeciwcia\u0142 oraz w wybranych przypadkach kontroln\u0105 ocen\u0119 histologiczn\u0105. Wyb\u00f3r zakresu kontroli zale\u017cy od wieku, obrazu choroby, chor\u00f3b wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych i decyzji lekarza prowadz\u0105cego.<\/p>\n Nieleczona lub \u017ale kontrolowana celiakia mo\u017ce prowadzi\u0107 do wielu powik\u0142a\u0144. Najcz\u0119stsze dotycz\u0105 przewlek\u0142ych niedobor\u00f3w i ich nast\u0119pstw.<\/p>\n Do powa\u017cniejszych, rzadszych powik\u0142a\u0144 nale\u017c\u0105 celiakia oporna oraz zwi\u0119kszone ryzyko niekt\u00f3rych nowotwor\u00f3w, zw\u0142aszcza ch\u0142oniaka zwi\u0105zanego z enteropati\u0105. Ryzyko bezwzgl\u0119dne tych powik\u0142a\u0144 jest niskie, ale wy\u017csze ni\u017c w populacji og\u00f3lnej, szczeg\u00f3lnie przy d\u0142ugo nierozpoznanej lub nieleczonej chorobie.<\/p>\n Rokowanie w celiakii jest na og\u00f3\u0142 dobre, je\u015bli choroba zostanie rozpoznana i leczona \u015bcis\u0142\u0105 diet\u0105 bezglutenow\u0105. U wielu pacjent\u00f3w objawy ust\u0119puj\u0105, niedobory si\u0119 wyr\u00f3wnuj\u0105, a ryzyko cz\u0119\u015bci powik\u0142a\u0144 wyra\u017anie maleje. Nie oznacza to jednak \u201ewyleczenia\u201d w sensie ca\u0142kowitego zaniku podatno\u015bci \u2014 po ponownym kontakcie z glutenem reakcja chorobowa mo\u017ce powr\u00f3ci\u0107.<\/p>\n Na rokowanie wp\u0142ywaj\u0105 przede wszystkim:<\/p>\n Celiakia mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na codzienne funkcjonowanie, \u017cycie spo\u0142eczne, podr\u00f3\u017ce, prac\u0119 i samopoczucie psychiczne, poniewa\u017c dieta wymaga du\u017cej uwagi i konsekwencji. U dzieci i nastolatk\u00f3w wa\u017cne jest wsparcie rodziny i szko\u0142y, a u doros\u0142ych \u2014 nauka bezpiecznego od\u017cywiania poza domem.<\/p>\n Nie ma pewnej metody zapobiegania celiakii u os\u00f3b predysponowanych genetycznie. Aktualne wytyczne nie zalecaj\u0105 stosowania diety bezglutenowej \u201ena zapas\u201d u zdrowych os\u00f3b ani celowego op\u00f3\u017aniania ekspozycji na gluten u niemowl\u0105t w celu profilaktyki choroby. Dost\u0119pne dowody nie potwierdzaj\u0105 wyra\u017anej korzy\u015bci takiego post\u0119powania.<\/p>\n Profilaktyka wt\u00f3rna<\/strong>, czyli zapobieganie powik\u0142aniom po rozpoznaniu choroby, ma natomiast du\u017ce znaczenie. Obejmuje przede wszystkim:<\/p>\n U krewnych pierwszego stopnia osoby chorej warto om\u00f3wi\u0107 z lekarzem potrzeb\u0119 bada\u0144 przesiewowych, nawet bez wyra\u017anych objaw\u00f3w. W ci\u0105\u017cy nieleczona celiakia mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107 ryzyko niekt\u00f3rych problem\u00f3w po\u0142o\u017cniczych, dlatego rozpoznanie i w\u0142a\u015bciwe prowadzenie choroby przed zaj\u015bciem w ci\u0105\u017c\u0119 lub w jej trakcie ma znaczenie kliniczne.<\/p>\n Cho\u0107 celiakia zwykle nie powoduje stan\u00f3w nag\u0142ych, pilnej oceny medycznej wymagaj\u0105 objawy mog\u0105ce \u015bwiadczy\u0107 o ci\u0119\u017ckich powik\u0142aniach lub innej powa\u017cnej chorobie. Nale\u017c\u0105 do nich:<\/p>\n Takie objawy nie s\u0105 typowym \u201edowodem celiakii\u201d, ale mog\u0105 wskazywa\u0107 na stan wymagaj\u0105cy pilnej diagnostyki. W razie ich wyst\u0105pienia nie nale\u017cy odk\u0142ada\u0107 kontaktu z lekarzem.<\/p>\n Mit 1: Celiakia to to samo co nietolerancja glutenu.<\/strong> Mit 2: Je\u015bli po pieczywie boli brzuch, to na pewno celiakia.<\/strong> Mit 3: Ujemne przeciwcia\u0142a zawsze wykluczaj\u0105 chorob\u0119.<\/strong> Mit 4: Niewielkie ilo\u015bci glutenu nie maj\u0105 znaczenia.<\/strong> Mit 5: Dieta bezglutenowa jest zdrowsza dla ka\u017cdego.<\/strong> Mit 6: Po kilku miesi\u0105cach diety mo\u017cna wr\u00f3ci\u0107 do glutenu.<\/strong> Celiakia nie dziedziczy si\u0119 w prosty spos\u00f3b jak pojedyncza mutacja, ale ma wyra\u017any komponent genetyczny. Ryzyko jest zwi\u0119kszone u krewnych pierwszego stopnia osoby chorej. Obecno\u015b\u0107 HLA-DQ2 lub HLA-DQ8 zwi\u0119ksza podatno\u015b\u0107, lecz sama nie przes\u0105dza o zachorowaniu.<\/p>\n Nie. U wielu doros\u0142ych dominuj\u0105 objawy pozajelitowe, na przyk\u0142ad niedokrwisto\u015b\u0107, osteoporoza, zm\u0119czenie czy nawracaj\u0105ce afty. Cz\u0119\u015b\u0107 pacjent\u00f3w nie ma wyra\u017anych dolegliwo\u015bci ze strony przewodu pokarmowego.<\/p>\n U cz\u0119\u015bci dzieci jest to mo\u017cliwe, je\u015bli spe\u0142nione s\u0105 okre\u015blone kryteria zawarte w wytycznych. U doros\u0142ych biopsja dwunastnicy nadal cz\u0119sto pozostaje wa\u017cnym elementem potwierdzenia rozpoznania. Ostateczna \u015bcie\u017cka diagnostyczna zale\u017cy od wieku, wynik\u00f3w bada\u0144 i lokalnych zalece\u0144.<\/p>\n Tak, w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w tak. Badania serologiczne i histopatologiczne s\u0105 najbardziej wiarygodne wtedy, gdy pacjent spo\u017cywa gluten. Samodzielne przej\u015bcie na diet\u0119 bezglutenow\u0105 przed diagnostyk\u0105 mo\u017ce zafa\u0142szowa\u0107 wyniki.<\/p>\n Czysty, niekontaminowany glutenem owies bywa dopuszczany w diecie cz\u0119\u015bci os\u00f3b z celiaki\u0105, ale decyzja wymaga indywidualnej oceny i ostro\u017cno\u015bci. Problemem jest cz\u0119ste zanieczyszczenie owsa pszenic\u0105, \u017cytem lub j\u0119czmieniem podczas uprawy i produkcji.<\/p>\n Dieta bezglutenowa jest skutecznym leczeniem i u wi\u0119kszo\u015bci chorych prowadzi do remisji objaw\u00f3w oraz wygojenia jelita w r\u00f3\u017cnym stopniu. Nie usuwa jednak trwa\u0142ej podatno\u015bci immunologicznej, dlatego po ponownym spo\u017cyciu glutenu choroba mo\u017ce si\u0119 uaktywni\u0107.<\/p>\n Mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107, zw\u0142aszcza je\u015bli pozostaje nierozpoznana lub nieleczona. Opisywano zwi\u0105zek z zaburzeniami p\u0142odno\u015bci, poronieniami nawracaj\u0105cymi i niekt\u00f3rymi powik\u0142aniami ci\u0105\u017cy. W\u0142a\u015bciwe rozpoznanie i leczenie zmniejsza to ryzyko.<\/p>\n Nie. Objawy mog\u0105 si\u0119 wyciszy\u0107 po diecie bezglutenowej, ale sama choroba nie znika. Celiakia jest schorzeniem przewlek\u0142ym, wymagaj\u0105cym sta\u0142ego przestrzegania zalece\u0144 i kontroli medycznej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Celiakia to przewlek\u0142a, uk\u0142adowa choroba autoimmunologiczna wywo\u0142ywana przez gluten u os\u00f3b z predyspozycj\u0105 genetyczn\u0105. Nie jest alergi\u0105 na pszenic\u0119 ani zwyk\u0142\u0105 \u201enietolerancj\u0105 glutenu\u201d, cho\u0107 w j\u0119zyku potocznym bywa tak nazywana.…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1859,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[313],"tags":[648,647,650,649,651],"class_list":["post-1860","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-choroby","tag-autoimmunologiczna-choroba","tag-celiakia","tag-dieta-bezglutenowa","tag-gluten","tag-objawy-pozajelitowe"],"yoast_head":"\nPrzyczyny i czynniki ryzyka<\/h2>\n
\n
Objawy celiakii<\/h3>\n
\n
\n
Przebieg choroby<\/h3>\n
\n
Rozpoznanie<\/h3>\n
\n
\n
Leczenie<\/h3>\n
\n
Powik\u0142ania<\/h3>\n
\n
Rokowanie<\/h3>\n
\n
Najwa\u017cniejsze informacje o celiakii<\/h2>\n
\n\n
\n \nObszar<\/th>\n Najwa\u017cniejsze informacje<\/th>\n Znaczenie kliniczne<\/th>\n Wa\u017cne zastrze\u017cenie<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n \n Charakter choroby<\/td>\n Celiakia to przewlek\u0142a autoimmunologiczna choroba zale\u017cna od glutenu u os\u00f3b z predyspozycj\u0105 genetyczn\u0105.<\/td>\n Wymaga d\u0142ugoterminowej kontroli i leczenia dietetycznego, a nie dora\u017anego \u0142agodzenia objaw\u00f3w.<\/td>\n Nie jest alergi\u0105 na pszenic\u0119 ani chorob\u0105 zaka\u017an\u0105.<\/td>\n<\/tr>\n \n Narz\u0105d docelowy<\/td>\n Najsilniej dotyczy jelita cienkiego, ale mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 tak\u017ce na ko\u015bci, sk\u00f3r\u0119, krew, w\u0105trob\u0119 i uk\u0142ad nerwowy.<\/td>\n Wyja\u015bnia to obecno\u015b\u0107 objaw\u00f3w pozajelitowych i potrzeb\u0119 szerokiej oceny pacjenta.<\/td>\n Brak dolegliwo\u015bci ze strony brzucha nie wyklucza choroby.<\/td>\n<\/tr>\n \n Objawy<\/td>\n Mog\u0105 obejmowa\u0107 biegunk\u0119, b\u00f3le brzucha, wzd\u0119cia, niedokrwisto\u015b\u0107, osteoporoz\u0119, zm\u0119czenie i zaburzenia wzrastania.<\/td>\n Nietypowy obraz choroby cz\u0119sto op\u00f3\u017ania rozpoznanie.<\/td>\n Pojedynczy objaw nie pozwala rozpozna\u0107 celiakii, bo wyst\u0119puje te\u017c w wielu innych chorobach.<\/td>\n<\/tr>\n \n Diagnostyka<\/td>\n Podstaw\u0105 s\u0105 przeciwcia\u0142a serologiczne, ocena ca\u0142kowitego IgA, a cz\u0119sto tak\u017ce biopsja dwunastnicy; czasem pomocne jest badanie HLA.<\/td>\n Pozwala odr\u00f3\u017cni\u0107 celiaki\u0119 od innych przyczyn dolegliwo\u015bci i wdro\u017cy\u0107 w\u0142a\u015bciwe leczenie.<\/td>\n Badania powinno si\u0119 wykonywa\u0107 podczas spo\u017cywania glutenu, inaczej wynik mo\u017ce by\u0107 fa\u0142szywie ujemny.<\/td>\n<\/tr>\n \n Leczenie<\/td>\n Standardem jest \u015bcis\u0142a, do\u017cywotnia dieta bezglutenowa oraz leczenie niedobor\u00f3w i powik\u0142a\u0144.<\/td>\n U wi\u0119kszo\u015bci chorych prowadzi do poprawy klinicznej i zmniejsza ryzyko d\u0142ugofalowych nast\u0119pstw.<\/td>\n Dieta \u201ez ograniczeniem glutenu\u201d zwykle nie wystarcza; konieczna jest realna eliminacja.<\/td>\n<\/tr>\n \n Grupy ryzyka<\/td>\n Wy\u017csze ryzyko dotyczy krewnych pierwszego stopnia chorych oraz os\u00f3b z cukrzyc\u0105 typu 1, chorobami tarczycy i niekt\u00f3rymi zespo\u0142ami genetycznymi.<\/td>\n W tych grupach pr\u00f3g do wykonania bada\u0144 powinien by\u0107 ni\u017cszy, nawet przy sk\u0105pych objawach.<\/td>\n Czynnik ryzyka zwi\u0119ksza prawdopodobie\u0144stwo choroby, ale jej nie potwierdza.<\/td>\n<\/tr>\n \n Powik\u0142ania<\/td>\n Nieleczona choroba mo\u017ce prowadzi\u0107 do niedobor\u00f3w, osteoporozy, zaburze\u0144 p\u0142odno\u015bci, problem\u00f3w neurologicznych i rzadkich powik\u0142a\u0144 nowotworowych.<\/td>\n Wczesne rozpoznanie i dobra kontrola choroby maj\u0105 znaczenie dla d\u0142ugoterminowego zdrowia.<\/td>\n Ryzyko ci\u0119\u017ckich powik\u0142a\u0144 jest zwi\u0119kszone, ale nie oznacza, \u017ce wyst\u0105pi\u0105 u ka\u017cdego pacjenta.<\/td>\n<\/tr>\n \n Monitorowanie<\/td>\n Kontrole obejmuj\u0105 ocen\u0119 objaw\u00f3w, przestrzegania diety, bada\u0144 laboratoryjnych i czasem dodatkowych bada\u0144 specjalistycznych.<\/td>\n Pomagaj\u0105 wykry\u0107 utrzymuj\u0105c\u0105 si\u0119 aktywno\u015b\u0107 choroby, niedobory lub wsp\u00f3\u0142istniej\u0105ce problemy zdrowotne.<\/td>\n Brak objaw\u00f3w nie zawsze oznacza pe\u0142ne wygojenie b\u0142ony \u015bluzowej jelita.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n Profilaktyka i zmniejszanie ryzyka<\/h2>\n
\n
Kiedy nale\u017cy pilnie szuka\u0107 pomocy medycznej?<\/h2>\n
\n
Mity i nieporozumienia<\/h2>\n
Nie. Celiakia jest chorob\u0105 autoimmunologiczn\u0105 z charakterystycznymi zmianami immunologicznymi i cz\u0119sto histopatologicznymi. Nieceliakalna nadwra\u017cliwo\u015b\u0107 na gluten to odr\u0119bny problem zdrowotny o innym mechanizmie i bez tych samych kryteri\u00f3w rozpoznania.<\/p>\n
Nie. Takie objawy mog\u0105 wynika\u0107 z wielu przyczyn, na przyk\u0142ad zespo\u0142u jelita dra\u017cliwego, nietolerancji FODMAP, infekcji, niewydolno\u015bci trzustki albo alergii na pszenic\u0119.<\/p>\n
Nie zawsze. Wynik mo\u017ce by\u0107 fa\u0142szywie ujemny, zw\u0142aszcza przy diecie bezglutenowej przed badaniem, niedoborze IgA lub niepe\u0142nym zakresie diagnostyki.<\/p>\n
To nieprawda. Nawet ma\u0142e, powtarzaj\u0105ce si\u0119 ekspozycje mog\u0105 podtrzymywa\u0107 stan zapalny u cz\u0119\u015bci chorych, mimo braku wyra\u017anych objaw\u00f3w.<\/p>\n
Nie ma na to dobrych dowod\u00f3w. U os\u00f3b bez celiakii, alergii na pszenic\u0119 czy innego rozpoznanego wskazania taka dieta mo\u017ce by\u0107 kosztowna, utrudnia\u0107 prawid\u0142owe \u017cywienie i nie przynosi\u0107 korzy\u015bci zdrowotnych.<\/p>\n
Celiakia wymaga leczenia do\u017cywotniego. Poprawa objaw\u00f3w nie oznacza ust\u0105pienia podatno\u015bci immunologicznej.<\/p>\nCzy celiakia jest dziedziczna?<\/h3>\n
Czy celiakia zawsze powoduje biegunk\u0119?<\/h3>\n
Czy mo\u017cna rozpozna\u0107 celiaki\u0119 bez gastroskopii?<\/h3>\n
Czy przed badaniami trzeba je\u015b\u0107 gluten?<\/h3>\n
Czy owies jest dozwolony?<\/h3>\n
Czy dieta bezglutenowa leczy celiaki\u0119 ca\u0142kowicie?<\/h3>\n
Czy celiakia wp\u0142ywa na ci\u0105\u017c\u0119 i p\u0142odno\u015b\u0107?<\/h3>\n
Czy dzieci \u201ewyrastaj\u0105\u201d z celiakii?<\/h3>\n