Endometrioza, czyli gruczolisto\u015b\u0107 zewn\u0119trzna macicy, jest przewlek\u0142\u0105 chorob\u0105 zapaln\u0105 zale\u017cn\u0105 od hormon\u00f3w, w kt\u00f3rej tkanka podobna do b\u0142ony \u015bluzowej macicy rozwija si\u0119 poza jam\u0105 macicy. Nie jest to \u201ezwyk\u0142y bolesny okres\u201d, cho\u0107 b\u00f3l miesi\u0105czkowy bywa jej najcz\u0119stszym objawem. Choroba mo\u017ce dotyczy\u0107 nie tylko narz\u0105du rodnego, ale tak\u017ce otrzewnej, jajnik\u00f3w, jelit, p\u0119cherza moczowego, a rzadziej innych okolic cia\u0142a. Jej przebieg jest bardzo zr\u00f3\u017cnicowany: cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b ma nasilone dolegliwo\u015bci b\u00f3lowe, cz\u0119\u015b\u0107 zmaga si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z niep\u0142odno\u015bci\u0105, a u niekt\u00f3rych endometrioza przebiega sk\u0105poobjawowo lub bezobjawowo.<\/p>\n
Endometrioza<\/strong> to choroba przewlek\u0142a nale\u017c\u0105ca do schorze\u0144 ginekologicznych i zapalnych. W starszym pi\u015bmiennictwie oraz w j\u0119zyku potocznym mo\u017cna spotka\u0107 okre\u015blenia gruczolisto\u015b\u0107 zewn\u0119trzna<\/em> lub po prostu ogniska endometrialne<\/em>, cho\u0107 \u015bci\u015ble rzecz bior\u0105c nie s\u0105 to pe\u0142ne synonimy wszystkich postaci choroby. Nie nale\u017cy jej myli\u0107 z adenomioz\u0105<\/strong>, czyli gruczolisto\u015bci\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 macicy, w kt\u00f3rej podobna tkanka wrasta w mi\u0119sie\u0144 macicy. Oba stany mog\u0105 jednak wsp\u00f3\u0142istnie\u0107.<\/p>\n W endometriozie kom\u00f3rki przypominaj\u0105ce endometrium, czyli b\u0142on\u0119 \u015bluzow\u0105 wy\u015bcie\u0142aj\u0105c\u0105 jam\u0119 macicy, lokalizuj\u0105 si\u0119 poza ni\u0105. Najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105 na otrzewnej miednicy mniejszej, jajnikach oraz wi\u0119zad\u0142ach macicy. Mog\u0105 tworzy\u0107 torbiele endometrialne jajnik\u00f3w, nacieki g\u0142\u0119boko naciekaj\u0105ce oraz zrosty, czyli pasma tkankowe \u0142\u0105cz\u0105ce narz\u0105dy, kt\u00f3re fizjologicznie nie powinny by\u0107 z sob\u0105 sklejone.<\/p>\n Choroba dotyczy przede wszystkim os\u00f3b w wieku rozrodczym. Wiarygodne dane epidemiologiczne wskazuj\u0105, \u017ce endometrioza mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 u oko\u0142o 1 na 10 kobiet i os\u00f3b miesi\u0105czkuj\u0105cych w wieku reprodukcyjnym, a w grupie leczonej z powodu niep\u0142odno\u015bci lub przewlek\u0142ego b\u00f3lu miednicy odsetek jest wy\u017cszy. Cz\u0119sto\u015b\u0107 rozpoznawania zale\u017cy jednak od dost\u0119pu do diagnostyki, kryteri\u00f3w bada\u0144 i \u015bwiadomo\u015bci klinicznej, dlatego dok\u0142adne liczby mog\u0105 r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 mi\u0119dzy populacjami.<\/p>\n Endometrioza nie jest chorob\u0105 zaka\u017an\u0105<\/strong>, nie przenosi si\u0119 drog\u0105 p\u0142ciow\u0105 i nie wynika z \u201ezaka\u017cenia macicy\u201d. Nie jest te\u017c chorob\u0105 nowotworow\u0105, cho\u0107 niekt\u00f3re jej postacie mog\u0105 imitowa\u0107 guz, a d\u0142ugotrwa\u0142a choroba wi\u0105\u017ce si\u0119 z niewielkim wzrostem ryzyka niekt\u00f3rych typ\u00f3w nowotwor\u00f3w jajnika. Nie zalicza si\u0119 jej r\u00f3wnie\u017c do klasycznych chor\u00f3b autoimmunologicznych, cho\u0107 zaburzenia odpowiedzi immunologicznej prawdopodobnie odgrywaj\u0105 rol\u0119 w jej rozwoju.<\/p>\n Bezpo\u015brednia, jedna przyczyna endometriozy nie jest znana<\/strong>. Obecnie uwa\u017ca si\u0119, \u017ce jej rozw\u00f3j jest wieloczynnikowy. Najcz\u0119\u015bciej przywo\u0142ywany mechanizm to miesi\u0105czkowanie wsteczne<\/strong>, czyli cofanie si\u0119 cz\u0119\u015bci krwi miesi\u0105czkowej przez jajowody do jamy otrzewnej. Sam ten proces wyst\u0119puje jednak tak\u017ce u wielu zdrowych os\u00f3b, dlatego nie wyja\u015bnia wszystkiego. Znaczenie maj\u0105 prawdopodobnie r\u00f3wnie\u017c predyspozycje genetyczne, lokalne zaburzenia odporno\u015bci, przewlek\u0142a reakcja zapalna, tworzenie nowych naczy\u0144 krwiono\u015bnych oraz nieprawid\u0142owa odpowied\u017a tkanek na estrogeny.<\/p>\n Dost\u0119pne dane sugeruj\u0105, \u017ce endometrioza cz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje rodzinnie. Ryzyko jest wy\u017csze u os\u00f3b, kt\u00f3rych krewne pierwszego stopnia chorowa\u0142y na endometrioz\u0119, ale czynnik ryzyka nie jest tym samym co bezpo\u015brednia przyczyna<\/strong>. Dziedziczenie ma charakter z\u0142o\u017cony i nie sprowadza si\u0119 do pojedynczego genu.<\/p>\n Do niemodyfikowalnych czynnik\u00f3w ryzyka<\/strong> nale\u017c\u0105:<\/p>\n Do czynnik\u00f3w potencjalnie modyfikowalnych<\/strong>, kt\u00f3re s\u0105 badane, ale nie zawsze maj\u0105 jednakowo silne potwierdzenie, nale\u017c\u0105:<\/p>\n Nie ma natomiast wiarygodnych dowod\u00f3w, \u017ce endometrioza wynika z okre\u015blonej diety, \u201enagromadzenia toksyn\u201d, stresu jako jedynej przyczyny czy z u\u017cywania tampon\u00f3w. Stres mo\u017ce nasila\u0107 odczuwanie b\u00f3lu i pogarsza\u0107 jako\u015b\u0107 \u017cycia, ale nie zosta\u0142 potwierdzony jako samodzielna przyczyna choroby.<\/p>\n Najbardziej charakterystycznym objawem endometriozy jest b\u00f3l zwi\u0105zany z miesi\u0105czk\u0105<\/strong>, czyli bolesne miesi\u0105czkowanie, kt\u00f3re bywa silne, narastaj\u0105ce z czasem lub s\u0142abo reaguj\u0105ce na typowe leki przeciwb\u00f3lowe. Trzeba jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce b\u00f3l miesi\u0105czkowy jest objawem, a nie rozpoznaniem<\/strong>. Mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 tak\u017ce w wielu innych chorobach, na przyk\u0142ad w adenomiozie, mi\u0119\u015bniakach macicy, przewlek\u0142ych stanach zapalnych miednicy czy zaburzeniach czynno\u015bciowych przewodu pokarmowego.<\/p>\n Typowe objawy obejmuj\u0105:<\/p>\n Mniej charakterystyczne objawy to wzd\u0119cia, biegunki lub zaparcia cyklicznie nasilaj\u0105ce si\u0119 wok\u00f3\u0142 miesi\u0105czki, zm\u0119czenie, b\u00f3l krzy\u017ca, b\u00f3l owulacyjny, nudno\u015bci, a niekiedy b\u00f3l promieniuj\u0105cy do ko\u0144czyn dolnych. Je\u015bli zmiany obejmuj\u0105 jelito lub p\u0119cherz moczowy, obraz kliniczny mo\u017ce przypomina\u0107 choroby gastroenterologiczne albo urologiczne.<\/p>\n Nie ma prostej zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy rozleg\u0142o\u015bci\u0105 zmian a nasileniem b\u00f3lu. Niewielkie ogniska endometriozy mog\u0105 powodowa\u0107 bardzo silne dolegliwo\u015bci, a rozleg\u0142a choroba bywa wykrywana przypadkowo.<\/p>\n Endometrioza ma zwykle przebieg przewlek\u0142y<\/strong>, cz\u0119sto nawrotowy. U cz\u0119\u015bci os\u00f3b objawy utrzymuj\u0105 si\u0119 latami, z okresami nasilenia i poprawy. Choroba mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na funkcjonowanie w pracy, jako\u015b\u0107 snu, aktywno\u015b\u0107 seksualn\u0105, p\u0142odno\u015b\u0107 i zdrowie psychiczne. Przewlek\u0142y b\u00f3l zwi\u0119ksza ryzyko l\u0119ku, obni\u017cenia nastroju i wyczerpania.<\/p>\n W praktyce klinicznej wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 kilka postaci choroby:<\/p>\n Stosowane s\u0105 te\u017c systemy oceny zaawansowania, w tym klasyfikacja American Society for Reproductive Medicine. Pomaga ona opisa\u0107 rozleg\u0142o\u015b\u0107 zmian, ale ma ograniczon\u0105 warto\u015b\u0107 w przewidywaniu nasilenia b\u00f3lu. W ocenie niep\u0142odno\u015bci i planowaniu leczenia znaczenie mog\u0105 mie\u0107 tak\u017ce inne klasyfikacje i opis lokalizacji zmian.<\/p>\n Rozpoznanie opiera si\u0119 na po\u0142\u0105czeniu wywiadu, badania lekarskiego i bada\u0144 obrazowych<\/strong>. Aktualne wytyczne odchodz\u0105 od pogl\u0105du, \u017ce jedyn\u0105 drog\u0105 do rozpoznania jest operacja. W wielu przypadkach rozpoznanie mo\u017cna postawi\u0107 lub uzna\u0107 za bardzo prawdopodobne na podstawie charakterystycznych objaw\u00f3w i dobrze wykonanych bada\u0144 obrazowych.<\/p>\n W wywiadzie lekarz pyta mi\u0119dzy innymi o:<\/p>\n Badanie ginekologiczne mo\u017ce wykaza\u0107 bolesno\u015b\u0107, ograniczon\u0105 ruchomo\u015b\u0107 narz\u0105d\u00f3w, guzowato\u015b\u0107 sklepienia pochwy lub powi\u0119kszenie przydatk\u00f3w, ale jego wynik bywa te\u017c prawid\u0142owy.<\/p>\n Najwa\u017cniejsze badania dodatkowe to:<\/p>\n Marker CA-125 mo\u017ce by\u0107 podwy\u017cszony, ale jest nieswoisty. To oznacza, \u017ce nie s\u0142u\u017cy jako samodzielny test diagnostyczny ani przesiewowy, poniewa\u017c mo\u017ce dawa\u0107 wyniki fa\u0142szywie dodatnie i bywa prawid\u0142owy mimo obecno\u015bci choroby.<\/p>\n Laparoskopia<\/strong>, czyli operacyjne zajrzenie do jamy brzusznej, z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 pobrania materia\u0142u do badania histopatologicznego, pozostaje wa\u017cnym narz\u0119dziem w sytuacjach diagnostycznie niejasnych lub gdy planowane jest jednoczesne leczenie chirurgiczne. Nie ka\u017cda osoba z podejrzeniem endometriozy wymaga jednak od razu zabiegu operacyjnego.<\/p>\n W diagnostyce r\u00f3\u017cnicowej uwzgl\u0119dnia si\u0119 mi\u0119dzy innymi adenomioz\u0119, mi\u0119\u015bniaki macicy, torbiele jajnik\u00f3w o innym pochodzeniu, zesp\u00f3\u0142 jelita nadwra\u017cliwego, nieswoiste choroby zapalne jelit, przewlek\u0142e zapalenia miednicy, choroby p\u0119cherza, neuralgie oraz zaburzenia mi\u0119\u015bni dna miednicy.<\/p>\n Nie prowadzi si\u0119 obecnie rutynowych bada\u0144 przesiewowych w kierunku endometriozy w populacji og\u00f3lnej. Wczesna diagnostyka jest natomiast zalecana u os\u00f3b z typowymi objawami, przewlek\u0142ym b\u00f3lem miednicy lub niep\u0142odno\u015bci\u0105.<\/p>\n Leczenie zale\u017cy od dominuj\u0105cych problem\u00f3w klinicznych: b\u00f3lu, niep\u0142odno\u015bci, lokalizacji zmian, wieku, plan\u00f3w rozrodczych, wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych chor\u00f3b i przeciwwskaza\u0144 do terapii. Nie ma jednego schematu odpowiedniego dla wszystkich.<\/p>\n Leczenie objawowe b\u00f3lu<\/strong> obejmuje przede wszystkim niesteroidowe leki przeciwzapalne, stosowane zgodnie z zaleceniem lekarza. Mog\u0105 zmniejsza\u0107 b\u00f3l, ale nie usuwaj\u0105 przyczyny choroby.<\/p>\n Leczenie hormonalne<\/strong> ma na celu zahamowanie aktywno\u015bci ognisk endometriozy i ograniczenie dolegliwo\u015bci. Stosuje si\u0119 mi\u0119dzy innymi:<\/p>\n Terapie te mog\u0105 skutecznie redukowa\u0107 b\u00f3l, ale nie s\u0105 odpowiednie dla wszystkich i nie lecz\u0105 niep\u0142odno\u015bci samej w sobie. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich wi\u0105\u017ce si\u0119 z dzia\u0142aniami niepo\u017c\u0105danymi, takimi jak nieregularne krwawienia, b\u00f3le g\u0142owy, obni\u017cenie nastroju czy objawy niedoboru estrogen\u00f3w, dlatego wymagaj\u0105 kontroli medycznej.<\/p>\n Leczenie chirurgiczne<\/strong> rozwa\u017ca si\u0119 mi\u0119dzy innymi przy torbielach endometrialnych jajnik\u00f3w, podejrzeniu endometriozy g\u0142\u0119boko naciekaj\u0105cej, niedro\u017cno\u015bci narz\u0105du, utrzymuj\u0105cym si\u0119 silnym b\u00f3lu mimo leczenia zachowawczego lub w wybranych sytuacjach zwi\u0105zanych z p\u0142odno\u015bci\u0105. Celem operacji jest usuni\u0119cie lub zniszczenie ognisk choroby i uwolnienie zrost\u00f3w przy mo\u017cliwie ma\u0142ym uszkodzeniu zdrowych tkanek.<\/p>\n Operacja mo\u017ce przynie\u015b\u0107 znaczn\u0105 popraw\u0119, ale nie daje gwarancji trwa\u0142ego wyleczenia. Nawr\u00f3t objaw\u00f3w lub zmian jest mo\u017cliwy, zw\u0142aszcza w d\u0142u\u017cszej obserwacji. U cz\u0119\u015bci pacjentek po leczeniu operacyjnym rozwa\u017ca si\u0119 terapi\u0119 hormonaln\u0105 w celu zmniejszenia ryzyka nawrotu, je\u015bli nie ma przeciwwskaza\u0144.<\/p>\n W leczeniu wspomagaj\u0105cym znaczenie mo\u017ce mie\u0107:<\/p>\n W przypadku niep\u0142odno\u015bci zwi\u0105zanej z endometrioz\u0105 post\u0119powanie zale\u017cy od wieku, rezerwy jajnikowej, czasu stara\u0144 o ci\u0105\u017c\u0119, nasilenia choroby i obecno\u015bci innych przyczyn niep\u0142odno\u015bci. Mo\u017ce obejmowa\u0107 leczenie operacyjne, monitorowane starania o ci\u0105\u017c\u0119 lub metody wspomaganego rozrodu. Decyzja wymaga indywidualnej oceny medycznej.<\/p>\n Do najwa\u017cniejszych powik\u0142a\u0144 endometriozy nale\u017c\u0105:<\/p>\n Rokowanie jest zr\u00f3\u017cnicowane. U cz\u0119\u015bci os\u00f3b objawy dobrze kontroluje leczenie hormonalne lub operacyjne, u innych konieczne jest d\u0142ugofalowe post\u0119powanie. Lepsze wyniki osi\u0105ga si\u0119 zwykle wtedy, gdy rozpoznanie nast\u0119puje wcze\u015bniej, a leczenie jest dopasowane do dominuj\u0105cych problem\u00f3w klinicznych. Na przebieg wp\u0142ywaj\u0105 mi\u0119dzy innymi lokalizacja zmian, nasilenie b\u00f3lu, wsp\u00f3\u0142istnienie adenomiozy, plany rozrodcze i dost\u0119p do opieki specjalistycznej.<\/p>\n Po menopauzie aktywno\u015b\u0107 choroby zwykle maleje, ale nie zawsze ust\u0119puje ca\u0142kowicie, szczeg\u00f3lnie je\u015bli stosowana jest terapia hormonalna lub gdy pozostaj\u0105 ogniska choroby.<\/p>\n Nie istnieje obecnie pewna profilaktyka pierwotna<\/strong>, kt\u00f3ra zapobiega\u0142aby rozwojowi endometriozy u zdrowych os\u00f3b. Nie ma tak\u017ce szczepienia przeciw tej chorobie. Najwa\u017cniejsze znaczenie ma wi\u0119c profilaktyka wt\u00f3rna<\/strong>, czyli wczesne rozpoznawanie i leczenie objaw\u00f3w, zanim dojdzie do utrwalenia b\u00f3lu przewlek\u0142ego, narastania zrost\u00f3w i d\u0142ugiego op\u00f3\u017anienia diagnostycznego.<\/p>\n W praktyce oznacza to, \u017ce nawracaj\u0105cy, silny b\u00f3l miesi\u0105czkowy, kt\u00f3ry utrudnia codzienne funkcjonowanie, b\u00f3l podczas wsp\u00f3\u0142\u017cycia, cykliczne objawy ze strony jelit lub p\u0119cherza oraz trudno\u015bci z zaj\u015bciem w ci\u0105\u017c\u0119 powinny sk\u0142ania\u0107 do konsultacji lekarskiej. U os\u00f3b z obci\u0105\u017ceniem rodzinnym czujno\u015b\u0107 diagnostyczna powinna by\u0107 wi\u0119ksza.<\/p>\n Zmiany stylu \u017cycia mog\u0105 wspiera\u0107 og\u00f3lny dobrostan i lepsze radzenie sobie z b\u00f3lem przewlek\u0142ym, ale nie zast\u0119puj\u0105 diagnostyki ani leczenia<\/strong>. Dane dotycz\u0105ce diet, suplement\u00f3w i terapii alternatywnych s\u0105 cz\u0119sto ograniczone lub niesp\u00f3jne. Je\u015bli s\u0105 stosowane, powinny by\u0107 omawiane z lekarzem, poniewa\u017c mog\u0105 wchodzi\u0107 w interakcje z lekami albo op\u00f3\u017ania\u0107 w\u0142a\u015bciwe leczenie.<\/p>\n Pilna ocena medyczna jest wskazana, je\u015bli pojawi\u0105 si\u0119 objawy mog\u0105ce sugerowa\u0107 ostre powik\u0142anie lub inn\u0105 powa\u017cn\u0105 chorob\u0119. Nale\u017c\u0105 do nich:<\/p>\n Takie objawy nie s\u0105 swoiste wy\u0142\u0105cznie dla endometriozy. Mog\u0105 wskazywa\u0107 tak\u017ce na ci\u0105\u017c\u0119 pozamaciczn\u0105, skr\u0119t przydatk\u00f3w, p\u0119kni\u0119cie torbieli, ostre zaka\u017cenie lub inne stany wymagaj\u0105ce pilnej diagnostyki.<\/p>\n Wsp\u00f3\u0142czesna medycyna dobrze potwierdza, \u017ce endometrioza jest rzeczywist\u0105, przewlek\u0142\u0105 chorob\u0105 biologiczn\u0105, a nie \u201eprzesad\u0105\u201d czy wy\u0142\u0105cznie problemem psychologicznym. Silne dowody dotycz\u0105 tak\u017ce skuteczno\u015bci cz\u0119\u015bci terapii hormonalnych i leczenia operacyjnego w wybranych sytuacjach klinicznych.<\/p>\n Nadal jednak nie wiadomo jednoznacznie<\/strong>, dlaczego u jednych os\u00f3b miesi\u0105czkowanie wsteczne nie prowadzi do choroby, a u innych tak. Trwaj\u0105 badania nad rol\u0105 gen\u00f3w, uk\u0142adu odporno\u015bciowego, mikro\u015brodowiska zapalnego, mikrobiomu i nowych biomarker\u00f3w z krwi lub \u015bliny. Na razie nie ma prostego, powszechnie zaakceptowanego testu laboratoryjnego, kt\u00f3ry pozwala\u0142by pewnie wykry\u0107 endometrioz\u0119 bez obrazowania lub zabiegu.<\/p>\n Wyniki bada\u0144 nad dietami eliminacyjnymi, suplementami, kannabinoidami czy innymi metodami wspomagaj\u0105cymi s\u0105 niesp\u00f3jne albo maj\u0105 ograniczon\u0105 jako\u015b\u0107. Mog\u0105 pomaga\u0107 cz\u0119\u015bci chorych objawowo, ale nie powinny by\u0107 przedstawiane jako leczenie przyczynowe.<\/p>\n Nie. Bolesne miesi\u0105czki s\u0105 objawem, a endometrioza jest jedn\u0105 z mo\u017cliwych przyczyn tego objawu. B\u00f3l miesi\u0105czkowy mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 tak\u017ce bez endometriozy.<\/p>\n Nie ma jednego badania krwi, kt\u00f3re potwierdza\u0142oby lub wyklucza\u0142o endometrioz\u0119. Markery, takie jak CA-125, maj\u0105 ograniczon\u0105 przydatno\u015b\u0107 i nie s\u0142u\u017c\u0105 do samodzielnego rozpoznawania choroby.<\/p>\n Nie. U cz\u0119\u015bci os\u00f3b w ci\u0105\u017cy objawy mog\u0105 si\u0119 czasowo zmniejszy\u0107 z powodu zmian hormonalnych, ale nie jest to metoda leczenia. Po porodzie dolegliwo\u015bci mog\u0105 powr\u00f3ci\u0107.<\/p>\n Nie. Endometrioza mo\u017ce obni\u017ca\u0107 p\u0142odno\u015b\u0107, ale nie oznacza to, \u017ce ka\u017cda osoba z t\u0105 chorob\u0105 b\u0119dzie mia\u0142a trudno\u015bci z zaj\u015bciem w ci\u0105\u017c\u0119. Wiele pacjentek zachodzi w ci\u0105\u017c\u0119 samoistnie lub po leczeniu.<\/p>\n Nie zawsze. Leczenie chirurgiczne mo\u017ce znacznie zmniejszy\u0107 objawy i usun\u0105\u0107 zmiany, ale choroba ma tendencj\u0119 do nawrot\u00f3w. Ryzyko nawrotu zale\u017cy od postaci choroby, zakresu zabiegu i dalszego post\u0119powania.<\/p>\n Najcz\u0119\u015bciej rozpoznaje si\u0119 j\u0105 u os\u00f3b w wieku rozrodczym, ale objawy mog\u0105 zaczyna\u0107 si\u0119 ju\u017c w wieku nastoletnim. Ka\u017cdy przewlek\u0142y, nasilony b\u00f3l miesi\u0105czkowy u nastolatki wymaga uwa\u017cnej oceny, zw\u0142aszcza je\u015bli utrudnia szko\u0142\u0119, sen lub codzienne funkcjonowanie.<\/p>\n Nie ma wiarygodnych dowod\u00f3w, \u017ce okre\u015blona dieta wylecza endometrioz\u0119. Spos\u00f3b \u017cywienia mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na samopoczucie, mas\u0119 cia\u0142a i dolegliwo\u015bci jelitowe, ale nie zast\u0119puje leczenia opartego na wytycznych.<\/p>\n Choroba nie jest nowotworem. Dost\u0119pne dane wskazuj\u0105 na niewielkie zwi\u0119kszenie ryzyka niekt\u00f3rych typ\u00f3w nowotwor\u00f3w jajnika w cz\u0119\u015bci populacji z endometrioz\u0105, zw\u0142aszcza d\u0142ugotrwa\u0142\u0105 lub jajnikow\u0105, ale bezwzgl\u0119dne ryzyko pozostaje niskie. Nie oznacza to, \u017ce endometrioza \u201ezamieni si\u0119\u201d w raka.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Endometrioza, czyli gruczolisto\u015b\u0107 zewn\u0119trzna macicy, jest przewlek\u0142\u0105 chorob\u0105 zapaln\u0105 zale\u017cn\u0105 od hormon\u00f3w, w kt\u00f3rej tkanka podobna do b\u0142ony \u015bluzowej macicy rozwija si\u0119 poza jam\u0105 macicy. Nie jest to \u201ezwyk\u0142y bolesny…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1825,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[313],"tags":[615,612,55,614,613],"class_list":["post-1826","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-choroby","tag-bol-miesiaczkowy","tag-endometrioza","tag-leczenie-endometriozy","tag-nieplodnosc","tag-przewlekla-choroba-zapalna"],"yoast_head":"\nPrzyczyny i czynniki ryzyka<\/h2>\n
\n
\n
Objawy endometriozy<\/h3>\n
\n
Przebieg i postacie choroby<\/h3>\n
\n
Rozpoznanie endometriozy<\/h3>\n
\n
\n
Leczenie endometriozy<\/h3>\n
\n
\n
Powik\u0142ania i rokowanie<\/h3>\n
\n
Najwa\u017cniejsze informacje o endometriozie<\/h2>\n
\n\n
\n \nObszar<\/th>\n Najwa\u017cniejsze informacje<\/th>\n Znaczenie kliniczne<\/th>\n Wa\u017cne zastrze\u017cenie<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n \n Definicja<\/td>\n Endometrioza to przewlek\u0142a choroba zapalna zale\u017cna od hormon\u00f3w, w kt\u00f3rej tkanka podobna do endometrium rozwija si\u0119 poza jam\u0105 macicy.<\/td>\n Wyja\u015bnia, dlaczego choroba mo\u017ce powodowa\u0107 b\u00f3l, zrosty i problemy z p\u0142odno\u015bci\u0105.<\/td>\n Nie nale\u017cy myli\u0107 jej z adenomioz\u0105 ani traktowa\u0107 bolesnej miesi\u0105czki jako automatycznego potwierdzenia rozpoznania.<\/td>\n<\/tr>\n \n Narz\u0105dy obj\u0119te chorob\u0105<\/td>\n Najcz\u0119\u015bciej zaj\u0119te s\u0105 otrzewna, jajniki, wi\u0119zad\u0142a macicy, jelita i p\u0119cherz moczowy.<\/td>\n Lokalizacja zmian wp\u0142ywa na rodzaj objaw\u00f3w oraz wyb\u00f3r diagnostyki i leczenia.<\/td>\n Objawy ze strony jelit lub p\u0119cherza nie zawsze oznaczaj\u0105 chorob\u0119 tych narz\u0105d\u00f3w, ale wymagaj\u0105 r\u00f3\u017cnicowania.<\/td>\n<\/tr>\n \n Objawy<\/td>\n Typowe s\u0105 bolesne miesi\u0105czki, przewlek\u0142y b\u00f3l miednicy, b\u00f3l przy wsp\u00f3\u0142\u017cyciu oraz trudno\u015bci z zaj\u015bciem w ci\u0105\u017c\u0119.<\/td>\n Wczesne rozpoznanie mo\u017ce ograniczy\u0107 wieloletnie cierpienie i poprawi\u0107 jako\u015b\u0107 \u017cycia.<\/td>\n Nasilenie b\u00f3lu nie odzwierciedla dok\u0142adnie rozleg\u0142o\u015bci choroby, a podobne objawy wyst\u0119puj\u0105 te\u017c w innych schorzeniach.<\/td>\n<\/tr>\n \n Rozpoznanie<\/td>\n Podstaw\u0105 s\u0105 wywiad, badanie lekarskie i obrazowanie, szczeg\u00f3lnie USG przezpochwowe oraz czasem rezonans magnetyczny.<\/td>\n Pozwala to rozpozna\u0107 wiele przypadk\u00f3w bez natychmiastowej operacji diagnostycznej.<\/td>\n Prawid\u0142owe badanie lub prawid\u0142owy wynik marker\u00f3w nie wykluczaj\u0105 choroby.<\/td>\n<\/tr>\n \n Leczenie<\/td>\n Stosuje si\u0119 leczenie przeciwb\u00f3lowe, hormonalne, chirurgiczne oraz metody wspomagaj\u0105ce, w zale\u017cno\u015bci od objaw\u00f3w i plan\u00f3w rozrodczych.<\/td>\n Celem jest kontrola b\u00f3lu, poprawa funkcji narz\u0105d\u00f3w, p\u0142odno\u015bci i jako\u015bci \u017cycia.<\/td>\n Nie ma jednej terapii skutecznej dla wszystkich; wyb\u00f3r leczenia wymaga indywidualnej oceny medycznej.<\/td>\n<\/tr>\n \n P\u0142odno\u015b\u0107<\/td>\n Endometrioza mo\u017ce utrudnia\u0107 zaj\u015bcie w ci\u0105\u017c\u0119 poprzez zrosty, zaburzenia anatomii miednicy i przewlek\u0142y stan zapalny.<\/td>\n Ocena p\u0142odno\u015bci jest wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 planowania leczenia, zw\u0142aszcza u os\u00f3b staraj\u0105cych si\u0119 o ci\u0105\u017c\u0119.<\/td>\n Sama obecno\u015b\u0107 endometriozy nie oznacza bezp\u0142odno\u015bci, a wiele os\u00f3b z t\u0105 chorob\u0105 zachodzi w ci\u0105\u017c\u0119.<\/td>\n<\/tr>\n \n Powik\u0142ania<\/td>\n Mo\u017cliwe s\u0105 przewlek\u0142y b\u00f3l, zrosty, torbiele jajnik\u00f3w, zaj\u0119cie jelit lub dr\u00f3g moczowych oraz obni\u017cenie jako\u015bci \u017cycia.<\/td>\n Powik\u0142ania mog\u0105 wymaga\u0107 opieki ginekologicznej, chirurgicznej, leczenia b\u00f3lu i wsparcia psychologicznego.<\/td>\n Ci\u0119\u017ckie powik\u0142ania s\u0105 rzadsze ni\u017c b\u00f3l i problemy z p\u0142odno\u015bci\u0105, ale ich przeoczenie mo\u017ce prowadzi\u0107 do op\u00f3\u017anienia leczenia.<\/td>\n<\/tr>\n \n Profilaktyka<\/td>\n Nie ma pewnej metody zapobiegania endometriozie, ale wa\u017cne jest wczesne zg\u0142aszanie typowych objaw\u00f3w i ograniczanie op\u00f3\u017anienia diagnostycznego.<\/td>\n Szybsze rozpoznanie u\u0142atwia kontrol\u0119 objaw\u00f3w i zmniejsza ryzyko d\u0142ugotrwa\u0142ych nast\u0119pstw funkcjonalnych.<\/td>\n Brak bada\u0144 przesiewowych dla ca\u0142ej populacji; samo \u201ezdrowe od\u017cywianie\u201d nie jest udowodnion\u0105 metod\u0105 zapobiegania chorobie.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n Profilaktyka i zmniejszanie ryzyka<\/h2>\n
Kiedy nale\u017cy pilnie szuka\u0107 pomocy medycznej?<\/h2>\n
\n
Co wiadomo, a czego nadal nie wiadomo?<\/h2>\n
Czy endometrioza to to samo co bolesne miesi\u0105czki?<\/h3>\n
Czy endometrioz\u0119 mo\u017cna wykry\u0107 w zwyk\u0142ych badaniach krwi?<\/h3>\n
Czy ci\u0105\u017ca leczy endometrioz\u0119?<\/h3>\n
Czy endometrioza zawsze powoduje niep\u0142odno\u015b\u0107?<\/h3>\n
Czy operacja usuwa chorob\u0119 na zawsze?<\/h3>\n
Czy endometrioza wyst\u0119puje tylko u doros\u0142ych kobiet?<\/h3>\n
Czy dieta mo\u017ce wyleczy\u0107 endometrioz\u0119?<\/h3>\n
Czy endometrioza zwi\u0119ksza ryzyko raka?<\/h3>\n