{"id":1791,"date":"2026-08-17T10:58:56","date_gmt":"2026-08-17T10:58:56","guid":{"rendered":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/2026\/08\/17\/kwas-foliowy\/"},"modified":"2026-08-17T10:58:56","modified_gmt":"2026-08-17T10:58:56","slug":"kwas-foliowy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/2026\/08\/17\/kwas-foliowy\/","title":{"rendered":"Kwas foliowy"},"content":{"rendered":"

Kwas foliowy to nie \u201ewitamina na wszystko\u201d, ale dobrze przebadany sk\u0142adnik od\u017cywczy o jasno potwierdzonej roli<\/strong> w zapobieganiu wadom cewy nerwowej u p\u0142odu i w leczeniu niedoboru folian\u00f3w. W praktyce medycznej najwa\u017cniejsze pytanie brzmi nie tyle, czy kwas foliowy dzia\u0142a, ale u kogo, w jakiej dawce i w jakim celu<\/strong> przynosi korzy\u015b\u0107. Najsilniejsze dowody dotycz\u0105 suplementacji przed ci\u0105\u017c\u0105 i we wczesnej ci\u0105\u017cy, natomiast wiele innych przypisywanych mu efekt\u00f3w \u2014 od \u201epoprawy pami\u0119ci\u201d po \u201eochron\u0119 serca u wszystkich\u201d \u2014 ma s\u0142absze lub niejednoznaczne podstawy. To dobry przyk\u0142ad sytuacji, w kt\u00f3rej pojedynczy sk\u0142adnik mo\u017ce mie\u0107 ogromne znaczenie kliniczne w jednej grupie pacjent\u00f3w, ale znacznie mniejsze w innej.<\/p>\n

Najwa\u017cniejszy wniosek: kwas foliowy skutecznie zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej, ale nie jest uniwersalnym \u015brodkiem profilaktycznym<\/h2>\n

Kwas foliowy<\/strong> to syntetyczna forma witaminy B9. Organizm wykorzystuje foliany do syntezy DNA, podzia\u0142\u00f3w kom\u00f3rkowych i prawid\u0142owego dojrzewania krwinek. Z tego powodu zapotrzebowanie na foliany ro\u015bnie szczeg\u00f3lnie w okresach intensywnego wzrostu i podzia\u0142\u00f3w kom\u00f3rkowych \u2014 przede wszystkim we wczesnym rozwoju zarodka.<\/p>\n

Najlepiej udokumentowana korzy\u015b\u0107 kliniczna dotyczy zapobiegania wadom cewy nerwowej<\/strong>, takim jak rozszczep kr\u0119gos\u0142upa i bezm\u00f3zgowie. Cewa nerwowa zamyka si\u0119 bardzo wcze\u015bnie, zwykle w pierwszych tygodniach ci\u0105\u017cy, cz\u0119sto zanim kobieta zorientuje si\u0119, \u017ce jest w ci\u0105\u017cy. To w\u0142a\u015bnie dlatego suplementacj\u0119 zaleca si\u0119 przed pocz\u0119ciem i w pierwszym trymestrze<\/strong>, a nie dopiero po potwierdzeniu ci\u0105\u017cy.<\/p>\n

Si\u0142a dowod\u00f3w w tym obszarze jest wysoka. Opiera si\u0119 ona nie na pojedynczym badaniu, lecz na ca\u0142o\u015bci sp\u00f3jnych danych<\/strong>: randomizowanych badaniach klinicznych, badaniach populacyjnych oraz analizach skutk\u00f3w wprowadzania fortyfikacji \u017cywno\u015bci folianami. W medycynie taki zestaw dowod\u00f3w jest znacznie mocniejszy ni\u017c pojedyncza publikacja czy obserwacja laboratoryjna.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce nie wszystkie mo\u017cliwe zastosowania kwasu foliowego s\u0105 r\u00f3wnie dobrze potwierdzone. Obni\u017canie st\u0119\u017cenia homocysteiny we krwi jest efektem biologicznym \u0142atwym do wykazania, ale nie zawsze przek\u0142ada si\u0119 na mniejsze ryzyko zawa\u0142u, udaru czy zgonu<\/strong> u ka\u017cdej populacji. To wa\u017cna r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy popraw\u0105 wska\u017anika laboratoryjnego a realn\u0105 korzy\u015bci\u0105 zdrowotn\u0105.<\/p>\n

Jak badano skuteczno\u015b\u0107 kwasu foliowego i jak dobre s\u0105 te dowody<\/h2>\n

W przypadku kwasu foliowego nie ma jednego \u201edecyduj\u0105cego\u201d eksperymentu, kt\u00f3ry rozstrzyga\u0142by wszystkie pytania. Najwa\u017cniejsze wnioski pochodz\u0105 z kilku typ\u00f3w bada\u0144 o r\u00f3\u017cnej wadze metodologicznej.<\/p>\n

Jednym z najcz\u0119\u015bciej cytowanych bada\u0144 jest Medical Research Council Vitamin Study<\/strong>, opublikowane w recenzowanym czasopi\u015bmie The Lancet<\/em> w 1991 roku przez Medical Research Council<\/strong>. By\u0142o to randomizowane badanie kliniczne oceniaj\u0105ce, czy suplementacja kwasem foliowym zmniejsza ryzyko nawrotu wad cewy nerwowej u kobiet z ci\u0105\u017c\u0105 wysokiego ryzyka. Wynik wskaza\u0142 na istotne zmniejszenie ryzyka nawrotu tych wad w grupie otrzymuj\u0105cej kwas foliowy.<\/p>\n

Bardzo wa\u017cne by\u0142o tak\u017ce badanie prowadzone na W\u0119grzech przez zesp\u00f3\u0142 Andrew E. Czeizela<\/strong> i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, opublikowane w recenzowanym New England Journal of Medicine<\/em> w 1992 roku. Dotyczy\u0142o ono pierwotnej profilaktyki, czyli zapobiegania pierwszemu wyst\u0105pieniu wad cewy nerwowej. R\u00f3wnie\u017c ono wykaza\u0142o wyra\u017an\u0105 korzy\u015b\u0107 ze stosowania preparat\u00f3w zawieraj\u0105cych kwas foliowy w okresie oko\u0142okoncepcyjnym.<\/p>\n

Nast\u0119pnie pojawi\u0142y si\u0119 badania obserwacyjne i analizy populacyjne<\/strong> dotycz\u0105ce obowi\u0105zkowej fortyfikacji m\u0105ki i innych produkt\u00f3w zbo\u017cowych w niekt\u00f3rych krajach, mi\u0119dzy innymi w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Badania te nie s\u0105 randomizowane, wi\u0119c same z siebie nie dowodz\u0105 zwi\u0105zku przyczynowego tak mocno jak badania kliniczne, ale ich wyniki by\u0142y zgodne z wcze\u015bniejszymi eksperymentami: po zwi\u0119kszeniu poda\u017cy folian\u00f3w odnotowano spadek cz\u0119sto\u015bci wad cewy nerwowej w populacji.<\/p>\n

W innych obszarach \u2014 na przyk\u0142ad w prewencji chor\u00f3b sercowo-naczyniowych, zaburze\u0144 poznawczych czy depresji \u2014 dominuj\u0105 metaanalizy, badania kohortowe i randomizowane pr\u00f3by o mieszanych wynikach. Dlatego stopie\u0144 pewno\u015bci wniosk\u00f3w jest tam wyra\u017anie ni\u017cszy ni\u017c w profilaktyce wad cewy nerwowej.<\/p>\n

Uczestnicy bada\u0144: kogo dotyczy najmocniejszy wniosek<\/h3>\n

Najsilniejsze dane odnosz\u0105 si\u0119 do kobiet planuj\u0105cych ci\u0105\u017c\u0119 oraz b\u0119d\u0105cych we wczesnej ci\u0105\u017cy<\/strong>. W badaniu Medical Research Council uczestniczy\u0142y kobiety z podwy\u017cszonym ryzykiem, bo mia\u0142y ju\u017c wcze\u015bniej ci\u0105\u017c\u0119 powik\u0142an\u0105 wad\u0105 cewy nerwowej. To wa\u017cne, poniewa\u017c wyniki tego konkretnego badania naj\u015bci\u015blej odnosz\u0105 si\u0119 do profilaktyki wt\u00f3rnej, czyli zapobiegania nawrotowi.<\/p>\n

Badania dotycz\u0105ce profilaktyki pierwotnej obejmowa\u0142y kobiety bez takiego obci\u0105\u017caj\u0105cego wywiadu. W efekcie ca\u0142o\u015b\u0107 dowod\u00f3w wspiera zalecenie szerszej suplementacji w okresie przedkoncepcyjnym.<\/p>\n

Inaczej wygl\u0105da sytuacja w populacjach os\u00f3b starszych, pacjent\u00f3w z chorobami uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia, os\u00f3b z depresj\u0105 czy zaburzeniami poznawczymi. Tam wyniki bada\u0144 s\u0105 bardziej zr\u00f3\u017cnicowane, a korzy\u015bci \u2014 je\u015bli wyst\u0119puj\u0105 \u2014 zwykle zale\u017c\u0105 od konkretnej grupy, wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych niedobor\u00f3w, diety, stosowanych lek\u00f3w i wyj\u015bciowego st\u0119\u017cenia folian\u00f3w.<\/p>\n

Interwencja: jaka forma, jaka dawka i kiedy ma znaczenie<\/h3>\n

Kwas foliowy<\/strong> jest syntetyczn\u0105 postaci\u0105 witaminy B9, stosowan\u0105 w suplementach i fortyfikacji \u017cywno\u015bci. Nie nale\u017cy go myli\u0107 z naturalnie wyst\u0119puj\u0105cymi folianami<\/em> obecnymi m.in. w zielonych warzywach li\u015bciastych, ro\u015blinach str\u0105czkowych i w\u0105trobie. Organizm potrafi wykorzysta\u0107 obie formy, ale biodost\u0119pno\u015b\u0107 i wch\u0142anianie mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107.<\/p>\n

W badaniach dotycz\u0105cych wad cewy nerwowej stosowano r\u00f3\u017cne dawki zale\u017cnie od ryzyka. W praktyce klinicznej cz\u0119sto zaleca si\u0119 0,4 mg dziennie<\/strong> kobietom planuj\u0105cym ci\u0105\u017c\u0119 i we wczesnej ci\u0105\u017cy, natomiast kobiety z grup wysokiego ryzyka mog\u0105 wymaga\u0107 wy\u017cszych dawek, zgodnie z indywidualnym zaleceniem lekarza. Artyku\u0142 ma charakter informacyjny i nie zast\u0119puje doboru dawki przez specjalist\u0119.<\/p>\n

Kluczowy jest czas rozpocz\u0119cia suplementacji<\/strong>. Poniewa\u017c wada rozwija si\u0119 bardzo wcze\u015bnie, rozpocz\u0119cie suplementacji dopiero po dodatnim te\u015bcie ci\u0105\u017cowym mo\u017ce by\u0107 zbyt p\u00f3\u017ane, aby wykorzysta\u0107 pe\u0142ny efekt ochronny. To jeden z najlepiej udokumentowanych przypadk\u00f3w w medycynie, w kt\u00f3rych \u201eokno czasowe\u201d interwencji ma zasadnicze znaczenie.<\/p>\n

Wyniki: co wykaza\u0142y badania i jak to rozumie\u0107<\/h3>\n

W badaniu Medical Research Council Vitamin Study<\/strong> wykazano znacz\u0105ce zmniejszenie ryzyka nawrotu wad cewy nerwowej u kobiet przyjmuj\u0105cych kwas foliowy. Najcz\u0119\u015bciej cytowany wynik to oko\u0142o 72% wzgl\u0119dnej redukcji ryzyka<\/strong>. M\u00f3wi\u0105c pro\u015bciej: w grupie wysokiego ryzyka problem pojawia\u0142 si\u0119 wyra\u017anie rzadziej po suplementacji ni\u017c bez niej. To du\u017cy efekt, a jego znaczenie kliniczne jest wysokie, bo chodzi o ci\u0119\u017ckie, trwa\u0142e wady rozwojowe.<\/p>\n

W badaniach profilaktyki pierwotnej wyniki r\u00f3wnie\u017c by\u0142y korzystne, cho\u0107 konkretne liczby r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 mi\u0119dzy projektami. Sp\u00f3jno\u015b\u0107 rezultat\u00f3w z r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 zwi\u0119ksza wiarygodno\u015b\u0107 wniosku. W medycynie w\u0142a\u015bnie taka zgodno\u015b\u0107 \u2014 mi\u0119dzy badaniami klinicznymi, danymi obserwacyjnymi i skutkami polityki zdrowia publicznego \u2014 jest szczeg\u00f3lnie przekonuj\u0105ca.<\/p>\n

Inaczej przedstawia si\u0119 kwestia wp\u0142ywu na choroby sercowo-naczyniowe<\/strong>. Kwas foliowy obni\u017ca homocystein\u0119, czyli zwi\u0105zek wi\u0105zany z ryzykiem naczyniowym, ale randomizowane badania nie da\u0142y r\u00f3wnie jednoznacznej odpowiedzi, \u017ce samo obni\u017cenie homocysteiny zawsze przek\u0142ada si\u0119 na mniej zawa\u0142\u00f3w i zgon\u00f3w. W niekt\u00f3rych analizach obserwowano potencjalne korzy\u015bci dla ryzyka udaru, zw\u0142aszcza w populacjach bez powszechnej fortyfikacji \u017cywno\u015bci, ale efekt ten nie jest tak pewny ani tak uniwersalny jak w przypadku profilaktyki wad cewy nerwowej.<\/p>\n

To dobry przyk\u0142ad r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy istotno\u015bci\u0105 statystyczn\u0105<\/strong> a znaczeniem klinicznym<\/strong>. Je\u015bli badanie pokazuje niewielk\u0105 zmian\u0119 biomarkera z bardzo ma\u0142\u0105 warto\u015bci\u0105 p, oznacza to, \u017ce wynik raczej nie jest dzie\u0142em przypadku. Nie musi to jednak znaczy\u0107, \u017ce pacjent b\u0119dzie \u017cy\u0142 d\u0142u\u017cej, rzadziej trafi do szpitala lub odczuje popraw\u0119 jako\u015bci \u017cycia.<\/p>\n

Bezpiecze\u0144stwo: kiedy kwas foliowy pomaga, a kiedy wymaga ostro\u017cno\u015bci<\/h3>\n

Kwas foliowy jest zwykle dobrze tolerowany, zw\u0142aszcza w standardowych dawkach stosowanych profilaktycznie. Nie oznacza to jednak, \u017ce mo\u017cna traktowa\u0107 go jako ca\u0142kowicie oboj\u0119tny biologicznie dodatek. Najwa\u017cniejszym praktycznym problemem jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 maskowania niedoboru witaminy B12<\/strong>. Oznacza to, \u017ce suplementacja kwasem foliowym mo\u017ce poprawi\u0107 obraz krwi, podczas gdy uszkodzenia neurologiczne zwi\u0105zane z niedoborem B12 nadal post\u0119puj\u0105.<\/p>\n

Jest to szczeg\u00f3lnie istotne u os\u00f3b starszych, os\u00f3b z diet\u0105 eliminacyjn\u0105, po operacjach bariatrycznych, z chorobami jelit, niedokrwisto\u015bci\u0105 lub zaburzeniami wch\u0142aniania. W takiej sytuacji samodzielne przyjmowanie wysokich dawek bez diagnostyki mo\u017ce utrudnia\u0107 rozpoznanie w\u0142a\u015bciwej przyczyny problemu.<\/p>\n

Niekt\u00f3re dyskusje dotycz\u0105 r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwego zwi\u0105zku bardzo du\u017cej poda\u017cy syntetycznego kwasu foliowego z ryzykiem niekt\u00f3rych nowotwor\u00f3w, ale dost\u0119pne dane s\u0105 niejednoznaczne i nie pozwalaj\u0105 na proste wnioski. Obecnie standardowe zalecenia profilaktyczne w ci\u0105\u017cy pozostaj\u0105 korzystne, a bilans korzy\u015bci i ryzyka w tej grupie jest dodatni.<\/p>\n

Ograniczenia dowod\u00f3w: czego nadal nie wiemy<\/h3>\n

Nawet w przypadku substancji dobrze znanej, jak kwas foliowy, istniej\u0105 wa\u017cne ograniczenia. Po pierwsze, nie wszystkie populacje s\u0105 takie same<\/strong>. Wyniki z kraj\u00f3w z obowi\u0105zkow\u0105 fortyfikacj\u0105 \u017cywno\u015bci nie zawsze da si\u0119 bezpo\u015brednio przenie\u015b\u0107 do pa\u0144stw, gdzie poda\u017c folian\u00f3w w diecie wygl\u0105da inaczej.<\/p>\n

Po drugie, cz\u0119\u015b\u0107 starszych bada\u0144 r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 dawk\u0105, sk\u0142adem preparatu, czasem rozpocz\u0119cia suplementacji i sposobem potwierdzania przestrzegania zalece\u0144. To utrudnia precyzyjne por\u00f3wnania liczbowe mi\u0119dzy badaniami.<\/p>\n

Po trzecie, wiele popularnych twierdze\u0144 na temat kwasu foliowego opiera si\u0119 na badaniach obserwacyjnych<\/strong>. Takie badania mog\u0105 wykaza\u0107 korelacj\u0119, na przyk\u0142ad \u017ce osoby z wy\u017cszym spo\u017cyciem folian\u00f3w s\u0105 zdrowsze, ale nie przes\u0105dzaj\u0105, \u017ce to w\u0142a\u015bnie foliany s\u0105 przyczyn\u0105 lepszego stanu zdrowia. Osoby te mog\u0105 r\u00f3wnocze\u015bnie zdrowiej je\u015b\u0107, rzadziej pali\u0107 i cz\u0119\u015bciej si\u0119 rusza\u0107.<\/p>\n

Po czwarte, nie mo\u017cna automatycznie przenosi\u0107 wynik\u00f3w laboratoryjnych lub bada\u0144 na zwierz\u0119tach na ludzi. Mechanizm biologiczny mo\u017ce by\u0107 wiarygodny, ale dopiero badania kliniczne pokazuj\u0105, czy przek\u0142ada si\u0119 on na realne korzy\u015bci.<\/p>\n

Znaczenie kliniczne: co z tego wynika dla pacjent\u00f3w i lekarzy<\/h3>\n

Dla praktyki klinicznej wniosek jest do\u015b\u0107 klarowny. Suplementacja kwasem foliowym przed ci\u0105\u017c\u0105 i na jej pocz\u0105tku nale\u017cy do standard\u00f3w profilaktyki<\/strong>, poniewa\u017c opiera si\u0119 na mocnych, sp\u00f3jnych dowodach i dotyczy ci\u0119\u017ckiego, mo\u017cliwego do cz\u0119\u015bciowego zapobie\u017cenia problemu zdrowotnego.<\/p>\n

Poza ci\u0105\u017c\u0105 znaczenie kwasu foliowego jest bardziej zale\u017cne od kontekstu. Mo\u017ce on by\u0107 potrzebny w leczeniu potwierdzonego niedoboru folian\u00f3w<\/strong>, w wybranych zespo\u0142ach z\u0142ego wch\u0142aniania, u cz\u0119\u015bci chorych przyjmuj\u0105cych niekt\u00f3re leki oraz w okre\u015blonych stanach klinicznych. Nie wynika z tego jednak, \u017ce ka\u017cdy doros\u0142y powinien rutynowo przyjmowa\u0107 wysokie dawki \u201ena wszelki wypadek\u201d.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
Element<\/th>\nDane<\/th>\nZnaczenie<\/th>\nOgraniczenia<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Badana substancja<\/td>\nKwas foliowy, syntetyczna forma witaminy B9<\/td>\nMa kluczow\u0105 rol\u0119 w syntezie DNA i podzia\u0142ach kom\u00f3rkowych; najlepiej udokumentowana korzy\u015b\u0107 dotyczy profilaktyki wad cewy nerwowej<\/td>\nNie wszystkie efekty przypisywane folianom s\u0105 r\u00f3wnie dobrze potwierdzone klinicznie<\/td>\n<\/tr>\n
Najwa\u017cniejsze badanie kliniczne<\/td>\nMedical Research Council Vitamin Study, The Lancet<\/em>, 1991, publikacja recenzowana<\/td>\nRandomizowane badanie dostarczy\u0142o mocnych dowod\u00f3w na zmniejszenie ryzyka nawrotu wad cewy nerwowej<\/td>\nDotyczy\u0142o g\u0142\u00f3wnie kobiet z grupy wysokiego ryzyka, wi\u0119c naj\u015bci\u015blej odnosi si\u0119 do tej populacji<\/td>\n<\/tr>\n
Typ dowod\u00f3w<\/td>\nRandomizowane badania kliniczne, badania obserwacyjne, analizy skutk\u00f3w fortyfikacji \u017cywno\u015bci, przegl\u0105dy systematyczne<\/td>\nSp\u00f3jno\u015b\u0107 mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi typami bada\u0144 wzmacnia pewno\u015b\u0107 wniosku dotycz\u0105cego ci\u0105\u017cy<\/td>\nW innych wskazaniach, np. sercowo-naczyniowych, wyniki s\u0105 mniej jednoznaczne<\/td>\n<\/tr>\n
G\u0142\u00f3wna korzy\u015b\u0107<\/td>\nOko\u0142o 72% wzgl\u0119dnej redukcji ryzyka nawrotu wad cewy nerwowej w kluczowym badaniu<\/td>\nTo du\u017cy efekt kliniczny dotycz\u0105cy ci\u0119\u017ckich wad rozwojowych, a nie tylko poprawy parametru laboratoryjnego<\/td>\nWarto\u015b\u0107 wzgl\u0119dna nie m\u00f3wi sama w sobie o bezwzgl\u0119dnym ryzyku w ka\u017cdej populacji<\/td>\n<\/tr>\n
Najwa\u017cniejsza grupa docelowa<\/td>\nKobiety planuj\u0105ce ci\u0105\u017c\u0119 i b\u0119d\u0105ce w pierwszych tygodniach ci\u0105\u017cy<\/td>\nMoment rozpocz\u0119cia suplementacji jest kluczowy, poniewa\u017c cewa nerwowa zamyka si\u0119 bardzo wcze\u015bnie<\/td>\nWnioski nie oznaczaj\u0105, \u017ce suplementacja po pierwszym trymestrze daje taki sam efekt profilaktyczny<\/td>\n<\/tr>\n
Bezpiecze\u0144stwo<\/td>\nZwykle dobra tolerancja w standardowych dawkach; mo\u017cliwe maskowanie niedoboru witaminy B12<\/td>\nW praktyce wymaga ostro\u017cno\u015bci zw\u0142aszcza u os\u00f3b starszych lub z niedokrwisto\u015bci\u0105 o niejasnej przyczynie<\/td>\nSamodzielne stosowanie wysokich dawek bez diagnostyki mo\u017ce op\u00f3\u017ani\u0107 rozpoznanie niedoboru B12<\/td>\n<\/tr>\n
Inne zastosowania<\/td>\nNiedob\u00f3r folian\u00f3w, wybrane sytuacje kliniczne, badania nad ryzykiem sercowo-naczyniowym i funkcjami poznawczymi<\/td>\nMo\u017ce by\u0107 pomocny w konkretnych wskazaniach, ale nie jest uniwersalnym \u015brodkiem prewencyjnym dla wszystkich<\/td>\nDowody poza ci\u0105\u017c\u0105 s\u0105 bardziej zr\u00f3\u017cnicowane i cz\u0119sto zale\u017cne od badanej populacji<\/td>\n<\/tr>\n
Finansowanie i konflikt interes\u00f3w<\/td>\nW starszych badaniach informacje o finansowaniu s\u0105 dost\u0119pne w publikacjach \u017ar\u00f3d\u0142owych; brak jednego wsp\u00f3lnego \u017ar\u00f3d\u0142a dla ca\u0142ego obszaru bada\u0144<\/td>\nPrzejrzysto\u015b\u0107 finansowania pomaga oceni\u0107 ryzyko stronniczo\u015bci<\/td>\nNie da si\u0119 uj\u0105\u0107 jednym zdaniem wszystkich konflikt\u00f3w interes\u00f3w dla ca\u0142ej literatury o kwasie foliowym<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Jak te wyniki maj\u0105 si\u0119 do wcze\u015bniejszych bada\u0144 i aktualnego standardu post\u0119powania<\/h2>\n

W przypadku kwasu foliowego mamy rzadk\u0105 sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej wczesne badania kliniczne, p\u00f3\u017aniejsze analizy populacyjne i zalecenia zdrowia publicznego wzajemnie si\u0119 wspieraj\u0105<\/strong>. To odr\u00f3\u017cnia ten obszar od wielu innych temat\u00f3w \u017cywieniowych, gdzie pojedyncze badania daj\u0105 sprzeczne wyniki.<\/p>\n

Aktualny standard w wielu krajach obejmuje zalecanie suplementacji kobietom planuj\u0105cym ci\u0105\u017c\u0119. W cz\u0119\u015bci pa\u0144stw wprowadzono tak\u017ce fortyfikacj\u0119 \u017cywno\u015bci<\/strong>, czyli obowi\u0105zkowe dodawanie kwasu foliowego do produkt\u00f3w zbo\u017cowych. Takie dzia\u0142ania nie zast\u0119puj\u0105 indywidualnej opieki medycznej, ale stanowi\u0105 skuteczne narz\u0119dzie zdrowia publicznego, zw\u0142aszcza \u017ce wiele ci\u0105\u017c jest nieplanowanych.<\/p>\n

W por\u00f3wnaniu z innymi zastosowaniami kwasu foliowego profilaktyka wad cewy nerwowej pozostaje najlepiej ugruntowanym wskazaniem. Na przyk\u0142ad w prewencji sercowo-naczyniowej standard post\u0119powania nadal opiera si\u0119 przede wszystkim na kontroli ci\u015bnienia t\u0119tniczego, leczeniu lipid\u00f3w, zaprzestaniu palenia, aktywno\u015bci fizycznej i leczeniu cukrzycy. Kwas foliowy nie zast\u0105pi tych interwencji.<\/p>\n

Co wynik oznacza, a czego nie oznacza<\/h2>\n

Wynik oznacza<\/strong>, \u017ce kobiety planuj\u0105ce ci\u0105\u017c\u0119 odnosz\u0105 dobrze udokumentowan\u0105 korzy\u015b\u0107 z odpowiednio wczesnej suplementacji kwasem foliowym. Oznacza te\u017c, \u017ce w leczeniu potwierdzonego niedoboru folian\u00f3w suplementacja ma biologiczne i kliniczne uzasadnienie.<\/p>\n

Wynik nie oznacza<\/strong>, \u017ce ka\u017cda osoba powinna przyjmowa\u0107 wysokie dawki kwasu foliowego bez wskaza\u0144. Nie oznacza r\u00f3wnie\u017c, \u017ce suplement automatycznie poprawi pami\u0119\u0107, nastr\u00f3j, odporno\u015b\u0107 czy wydolno\u015b\u0107 serca. Nie mo\u017cna te\u017c zak\u0142ada\u0107, \u017ce efekt obserwowany w jednej grupie \u2014 na przyk\u0142ad u kobiet przed ci\u0105\u017c\u0105 \u2014 b\u0119dzie taki sam u m\u0119\u017cczyzn, os\u00f3b starszych albo pacjent\u00f3w z chorobami przewlek\u0142ymi.<\/p>\n

Nie oznacza to tak\u017ce, \u017ce dieta przestaje mie\u0107 znaczenie. Suplementacja nie zast\u0119puje zbilansowanego sposobu \u017cywienia ani diagnostyki przyczyn niedokrwisto\u015bci czy objaw\u00f3w neurologicznych.<\/p>\n

Mity i nieporozumienia: 6 kluczowych fakt\u00f3w o kwasie foliowym<\/h2>\n
    \n
  • Mit: kwas foliowy potrzebny jest dopiero po stwierdzeniu ci\u0105\u017cy.<\/strong> Fakt: najwi\u0119ksze znaczenie ma okres przed pocz\u0119ciem i pierwsze tygodnie ci\u0105\u017cy.<\/li>\n
  • Mit: je\u015bli obni\u017ca homocystein\u0119, to na pewno chroni serce u ka\u017cdego.<\/strong> Fakt: poprawa biomarkera nie zawsze przek\u0142ada si\u0119 na mniej zawa\u0142\u00f3w, udar\u00f3w lub zgon\u00f3w.<\/li>\n
  • Mit: to tylko witamina, wi\u0119c nie da si\u0119 z ni\u0105 przesadzi\u0107.<\/strong> Fakt: wysokie dawki mog\u0105 utrudni\u0107 rozpoznanie niedoboru witaminy B12.<\/li>\n
  • Mit: foliany z diety i kwas foliowy to dok\u0142adnie to samo.<\/strong> Fakt: pe\u0142ni\u0105 podobn\u0105 funkcj\u0119 biologiczn\u0105, ale r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 form\u0105 chemiczn\u0105 i biodost\u0119pno\u015bci\u0105.<\/li>\n
  • Mit: ka\u017cdy suplement z kwasem foliowym dzia\u0142a tak samo.<\/strong> Fakt: liczy si\u0119 dawka, czas stosowania, wskazanie kliniczne i sytuacja pacjenta.<\/li>\n
  • Mit: skoro co\u015b pomaga w ci\u0105\u017cy, b\u0119dzie korzystne profilaktycznie dla wszystkich.<\/strong> Fakt: wnioski z bada\u0144 nale\u017cy odnosi\u0107 do konkretnej badanej populacji.<\/li>\n<\/ul>\n

    FAQ<\/h2>\n

    Czy kwas foliowy i foliany to to samo?<\/h3>\n

    Nie ca\u0142kiem. Foliany to naturalne formy witaminy B9 obecne w \u017cywno\u015bci, a kwas foliowy to forma syntetyczna stosowana w suplementach i fortyfikacji. Obie s\u0142u\u017c\u0105 podobnym procesom biologicznym, ale r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 sposobem wch\u0142aniania i metabolizmu.<\/p>\n

    Dlaczego kwas foliowy jest szczeg\u00f3lnie wa\u017cny przed ci\u0105\u017c\u0105?<\/h3>\n

    Bo zamykanie cewy nerwowej nast\u0119puje bardzo wcze\u015bnie, cz\u0119sto zanim ci\u0105\u017ca zostanie rozpoznana. Dlatego rozpocz\u0119cie suplementacji dopiero po dodatnim te\u015bcie mo\u017ce by\u0107 sp\u00f3\u017anione z punktu widzenia pe\u0142nego efektu profilaktycznego.<\/p>\n

    Czy ka\u017cdy powinien suplementowa\u0107 kwas foliowy?<\/h3>\n

    Nie. Najmocniejsze wskazanie dotyczy kobiet planuj\u0105cych ci\u0105\u017c\u0119 i wczesnej ci\u0105\u017cy oraz os\u00f3b z potwierdzonym niedoborem folian\u00f3w lub innymi konkretnymi wskazaniami medycznymi. Rutynowe stosowanie wysokich dawek u wszystkich nie ma r\u00f3wnie mocnych podstaw.<\/p>\n

    Czy kwas foliowy leczy anemi\u0119?<\/h3>\n

    Mo\u017ce pom\u00f3c, je\u015bli przyczyn\u0105 niedokrwisto\u015bci jest rzeczywi\u015bcie niedob\u00f3r folian\u00f3w. Nie ka\u017cda anemia wynika jednak z tego niedoboru. Szczeg\u00f3ln\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107 trzeba zachowa\u0107, by nie przeoczy\u0107 niedoboru witaminy B12.<\/p>\n

    Czy kwas foliowy poprawia pami\u0119\u0107 i chroni przed demencj\u0105?<\/h3>\n

    Badania nie daj\u0105 tu jednoznacznej odpowiedzi. U cz\u0119\u015bci os\u00f3b z niedoborami lub specyficznym profilem ryzyka korzy\u015bci s\u0105 mo\u017cliwe, ale nie mo\u017cna obecnie uzna\u0107 kwasu foliowego za potwierdzon\u0105 metod\u0119 zapobiegania demencji w ca\u0142ej populacji.<\/p>\n

    Czy mo\u017cna dostarczy\u0107 wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107 folian\u00f3w sam\u0105 diet\u0105?<\/h3>\n

    W wielu przypadkach dieta bogata w zielone warzywa li\u015bciaste, str\u0105czki i produkty pe\u0142noziarniste poprawia poda\u017c folian\u00f3w. Jednak w okresie planowania ci\u0105\u017cy sama dieta mo\u017ce nie by\u0107 wystarczaj\u0105co pewnym sposobem osi\u0105gni\u0119cia zalecanej poda\u017cy, dlatego standardowo rekomenduje si\u0119 suplementacj\u0119.<\/p>\n

    Czy kwas foliowy ma dzia\u0142ania niepo\u017c\u0105dane?<\/h3>\n

    Standardowe dawki s\u0105 zwykle dobrze tolerowane. Najwa\u017cniejszym problemem klinicznym nie s\u0105 typowe objawy niepo\u017c\u0105dane, lecz mo\u017cliwo\u015b\u0107 maskowania niedoboru witaminy B12, zw\u0142aszcza przy wy\u017cszych dawkach i d\u0142u\u017cszym stosowaniu.<\/p>\n

    Czy wyniki bada\u0144 nad kwasem foliowym s\u0105 ostateczne?<\/h3>\n

    W odniesieniu do profilaktyki wad cewy nerwowej stopie\u0144 pewno\u015bci jest wysoki, bo wyniki s\u0105 sp\u00f3jne od lat i pochodz\u0105 z wielu \u017ar\u00f3de\u0142. W wielu innych zastosowaniach dowody pozostaj\u0105 mniej pewne, dlatego potrzebne s\u0105 dalsze badania i ostro\u017cne interpretowanie wynik\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Kwas foliowy to nie \u201ewitamina na wszystko\u201d, ale dobrze przebadany sk\u0142adnik od\u017cywczy o jasno potwierdzonej roli w zapobieganiu wadom cewy nerwowej u p\u0142odu i w leczeniu niedoboru folian\u00f3w. W praktyce…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1790,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[312],"tags":[],"class_list":["post-1791","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-badania"],"yoast_head":"\nKwas foliowy - \u015awiat lekarzy<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/2026\/08\/17\/kwas-foliowy\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Kwas foliowy - \u015awiat lekarzy\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Kwas foliowy to nie \u201ewitamina na wszystko\u201d, ale dobrze przebadany sk\u0142adnik od\u017cywczy o jasno potwierdzonej roli w zapobieganiu wadom cewy nerwowej u p\u0142odu i w leczeniu niedoboru folian\u00f3w. W praktyce…\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/2026\/08\/17\/kwas-foliowy\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"\u015awiat lekarzy\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-08-17T10:58:56+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"15 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/08\\\/17\\\/kwas-foliowy\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/08\\\/17\\\/kwas-foliowy\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/958e3188b2b03be2414e50bd59f3d7b5\"},\"headline\":\"Kwas foliowy\",\"datePublished\":\"2026-08-17T10:58:56+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/08\\\/17\\\/kwas-foliowy\\\/\"},\"wordCount\":2963,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/08\\\/17\\\/kwas-foliowy\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/08\\\/output1-119.webp\",\"articleSection\":[\"Badania\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/08\\\/17\\\/kwas-foliowy\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/08\\\/17\\\/kwas-foliowy\\\/\",\"name\":\"Kwas foliowy - \u015awiat lekarzy\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/08\\\/17\\\/kwas-foliowy\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/08\\\/17\\\/kwas-foliowy\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/08\\\/output1-119.webp\",\"datePublished\":\"2026-08-17T10:58:56+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/958e3188b2b03be2414e50bd59f3d7b5\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/08\\\/17\\\/kwas-foliowy\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/08\\\/17\\\/kwas-foliowy\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/08\\\/17\\\/kwas-foliowy\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/08\\\/output1-119.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/08\\\/output1-119.webp\",\"width\":1024,\"height\":1024,\"caption\":\"Kwas foliowy\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/index.php\\\/2026\\\/08\\\/17\\\/kwas-foliowy\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Kwas foliowy\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/\",\"name\":\"\u015awiat lekarzy\",\"description\":\"portal dla lekarzy\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/958e3188b2b03be2414e50bd59f3d7b5\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/4e609b381659f1df9d3dea107e3c05fa9ad22a194ec1799dd9a433deddc1fe2c?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/4e609b381659f1df9d3dea107e3c05fa9ad22a194ec1799dd9a433deddc1fe2c?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/4e609b381659f1df9d3dea107e3c05fa9ad22a194ec1799dd9a433deddc1fe2c?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/swiatlekarzy.pl\\\/index.php\\\/author\\\/admin\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kwas foliowy - \u015awiat lekarzy","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/2026\/08\/17\/kwas-foliowy\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Kwas foliowy - \u015awiat lekarzy","og_description":"Kwas foliowy to nie \u201ewitamina na wszystko\u201d, ale dobrze przebadany sk\u0142adnik od\u017cywczy o jasno potwierdzonej roli w zapobieganiu wadom cewy nerwowej u p\u0142odu i w leczeniu niedoboru folian\u00f3w. W praktyce…","og_url":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/2026\/08\/17\/kwas-foliowy\/","og_site_name":"\u015awiat lekarzy","article_published_time":"2026-08-17T10:58:56+00:00","author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"admin","Szacowany czas czytania":"15 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/2026\/08\/17\/kwas-foliowy\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/2026\/08\/17\/kwas-foliowy\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/#\/schema\/person\/958e3188b2b03be2414e50bd59f3d7b5"},"headline":"Kwas foliowy","datePublished":"2026-08-17T10:58:56+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/2026\/08\/17\/kwas-foliowy\/"},"wordCount":2963,"image":{"@id":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/2026\/08\/17\/kwas-foliowy\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/output1-119.webp","articleSection":["Badania"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/2026\/08\/17\/kwas-foliowy\/","url":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/2026\/08\/17\/kwas-foliowy\/","name":"Kwas foliowy - \u015awiat lekarzy","isPartOf":{"@id":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/2026\/08\/17\/kwas-foliowy\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/2026\/08\/17\/kwas-foliowy\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/output1-119.webp","datePublished":"2026-08-17T10:58:56+00:00","author":{"@id":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/#\/schema\/person\/958e3188b2b03be2414e50bd59f3d7b5"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/2026\/08\/17\/kwas-foliowy\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/2026\/08\/17\/kwas-foliowy\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/2026\/08\/17\/kwas-foliowy\/#primaryimage","url":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/output1-119.webp","contentUrl":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/output1-119.webp","width":1024,"height":1024,"caption":"Kwas foliowy"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/2026\/08\/17\/kwas-foliowy\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Kwas foliowy"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/#website","url":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/","name":"\u015awiat lekarzy","description":"portal dla lekarzy","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/#\/schema\/person\/958e3188b2b03be2414e50bd59f3d7b5","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4e609b381659f1df9d3dea107e3c05fa9ad22a194ec1799dd9a433deddc1fe2c?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4e609b381659f1df9d3dea107e3c05fa9ad22a194ec1799dd9a433deddc1fe2c?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4e609b381659f1df9d3dea107e3c05fa9ad22a194ec1799dd9a433deddc1fe2c?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"sameAs":["https:\/\/swiatlekarzy.pl"],"url":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1791","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1791"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1791\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1790"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1791"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1791"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/swiatlekarzy.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1791"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}