Udar niedokrwienny m\u00f3zgu to nag\u0142e uszkodzenie cz\u0119\u015bci tkanki m\u00f3zgowej spowodowane przerwaniem lub znacznym ograniczeniem dop\u0142ywu krwi do m\u00f3zgu. Jest to stan neurologiczny bezpo\u015brednio zagra\u017caj\u0105cy zdrowiu i \u017cyciu, wymagaj\u0105cy pilnej diagnostyki oraz leczenia, poniewa\u017c ka\u017cda minuta niedokrwienia zwi\u0119ksza ryzyko trwa\u0142ej niepe\u0142nosprawno\u015bci. W j\u0119zyku potocznym bywa nazywany po prostu \u201eudarem\u201d, cho\u0107 medycznie odr\u00f3\u017cnia si\u0119 go od udaru krwotocznego, kt\u00f3ry ma inn\u0105 przyczyn\u0119. Artyku\u0142 ma charakter edukacyjny i nie zast\u0119puje badania lekarskiego ani post\u0119powania ratunkowego.<\/p>\n
Udar niedokrwienny m\u00f3zgu<\/strong>, nazywany te\u017c udarowym niedokrwieniem m\u00f3zgu<\/em> albo dawniej zawa\u0142em m\u00f3zgu<\/em>, nale\u017cy do chor\u00f3b neurologicznych i naczyniowych<\/strong>. Dotyczy o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego, przede wszystkim m\u00f3zgu, a po\u015brednio tak\u017ce uk\u0142adu sercowo-naczyniowego, poniewa\u017c cz\u0119sto wynika z chor\u00f3b t\u0119tnic lub serca.<\/p>\n Istot\u0105 choroby jest zamkni\u0119cie \u015bwiat\u0142a naczynia krwiono\u015bnego przez skrzeplin\u0119, materia\u0142 zatorowy albo na\u0142o\u017cone na zw\u0119\u017cenie mia\u017cd\u017cycowe zaburzenie przep\u0142ywu. Gdy krew nie dop\u0142ywa do fragmentu m\u00f3zgu, kom\u00f3rki nerwowe zaczynaj\u0105 szybko traci\u0107 funkcj\u0119, a nast\u0119pnie obumiera\u0107. Wok\u00f3\u0142 obszaru martwicy mo\u017ce istnie\u0107 tak zwana penumbra niedokrwienna<\/em>, czyli tkanka jeszcze potencjalnie do uratowania, co jest podstaw\u0105 leczenia reperfuzyjnego, przywracaj\u0105cego przep\u0142yw.<\/p>\n Udar niedokrwienny nie jest objawem ani pojedynczym nieprawid\u0142owym wynikiem badania, lecz odr\u0119bn\u0105 jednostk\u0105 chorobow\u0105. Objawy udaru, takie jak opadanie k\u0105cika ust czy nag\u0142e zaburzenia mowy, mog\u0105 jednak wyst\u0119powa\u0107 tak\u017ce w innych stanach, dlatego samo wyst\u0105pienie jednego objawu nie potwierdza jeszcze rozpoznania. W praktyce klinicznej od udaru odr\u00f3\u017cnia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przemijaj\u0105cy atak niedokrwienny<\/strong> (TIA, transient ischemic attack), dawniej okre\u015blany jako \u201eminiudar\u201d. W TIA objawy neurologiczne ust\u0119puj\u0105 ca\u0142kowicie, zwykle w kr\u00f3tkim czasie, ale ryzyko pe\u0142noobjawowego udaru pozostaje podwy\u017cszone.<\/p>\n W wielu krajach udar niedokrwienny stanowi wi\u0119kszo\u015b\u0107 wszystkich udar\u00f3w m\u00f3zgu. Cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powania zale\u017cy od wieku, chor\u00f3b wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych i regionu \u015bwiata; ryzyko wyra\u017anie ro\u015bnie u os\u00f3b starszych, ale udar mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 tak\u017ce u ludzi m\u0142odszych, zw\u0142aszcza przy obecno\u015bci okre\u015blonych czynnik\u00f3w ryzyka.<\/p>\n Bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 udaru niedokrwiennego m\u00f3zgu jest nag\u0142e zmniejszenie lub zatrzymanie przep\u0142ywu krwi w t\u0119tnicy zaopatruj\u0105cej m\u00f3zg<\/strong>. Nie jest to jednak to samo co czynnik ryzyka. Czynnik ryzyka zwi\u0119ksza prawdopodobie\u0144stwo choroby, ale sam nie musi jej bezpo\u015brednio wywo\u0142a\u0107.<\/p>\n Do najwa\u017cniejszych mechanizm\u00f3w nale\u017c\u0105:<\/p>\n W etiologii udaru pomocny jest podzia\u0142 na g\u0142\u00f3wne typy: udar z du\u017cych naczy\u0144, udar zatorowy pochodzenia sercowego, udar lakunarny zwi\u0105zany z chorob\u0105 ma\u0142ych naczy\u0144 oraz udar o innej lub nieustalonej przyczynie. Taki podzia\u0142 ma znaczenie praktyczne, poniewa\u017c wp\u0142ywa na dalsz\u0105 diagnostyk\u0119, leczenie wt\u00f3rne i rokowanie.<\/p>\n Modyfikowalne czynniki ryzyka<\/strong> obejmuj\u0105 przede wszystkim:<\/p>\n Niemodyfikowalne czynniki ryzyka<\/strong> to:<\/p>\n Znaczenie maj\u0105 tak\u017ce szczeg\u00f3lne sytuacje kliniczne. U kobiet ryzyko mo\u017ce zmienia\u0107 si\u0119 w ci\u0105\u017cy, po\u0142ogu oraz przy niekt\u00f3rych zaburzeniach krzepni\u0119cia. U m\u0142odszych doros\u0142ych cz\u0119\u015bciej ni\u017c u senior\u00f3w rozwa\u017ca si\u0119 rozwarstwienie t\u0119tnic, wrodzone wady serca lub rzadsze przyczyny hematologiczne. U os\u00f3b starszych dominuj\u0105 mia\u017cd\u017cyca i zaburzenia rytmu serca, zw\u0142aszcza migotanie przedsionk\u00f3w.<\/p>\n Objawy pojawiaj\u0105 si\u0119 zwykle nag\u0142e<\/strong>, w ci\u0105gu sekund lub minut, rzadziej narastaj\u0105 stopniowo przez kilka godzin. Ich charakter zale\u017cy od tego, kt\u00f3ra cz\u0119\u015b\u0107 m\u00f3zgu zosta\u0142a niedokrwiona. Typowe s\u0105:<\/p>\n Mniej charakterystyczne objawy mog\u0105 obejmowa\u0107 podw\u00f3jne widzenie, zaburzenia po\u0142ykania, pomijanie jednej strony przestrzeni, nag\u0142\u0105 senno\u015b\u0107 lub nag\u0142e pogorszenie sprawno\u015bci poznawczej. Silny b\u00f3l g\u0142owy cz\u0119\u015bciej kojarzy si\u0119 z udarem krwotocznym, ale mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 tak\u017ce w niekt\u00f3rych udarach niedokrwiennych, zw\u0142aszcza dotycz\u0105cych tylnych obszar\u00f3w kr\u0105\u017cenia m\u00f3zgowego.<\/p>\n Nie ka\u017cdy udar daje pe\u0142ny, podr\u0119cznikowy obraz. Czasem objawy s\u0105 sk\u0105pe, przemijaj\u0105ce lub nietypowe, zw\u0142aszcza u os\u00f3b starszych. Podobne dolegliwo\u015bci mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 r\u00f3wnie\u017c w hipoglikemii, napadzie padaczkowym, migrenie z aur\u0105, pora\u017ceniu nerwu twarzowego, guzach m\u00f3zgu, zaka\u017ceniach o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego czy zaburzeniach metabolicznych.<\/p>\n Udar niedokrwienny ma zwykle przebieg ostry<\/strong>. Najwi\u0119ksze znaczenie ma pierwszych kilka godzin od pocz\u0105tku objaw\u00f3w, kiedy cz\u0119\u015b\u0107 m\u00f3zgu mo\u017ce by\u0107 jeszcze odwracalnie uszkodzona. Dlatego w neurologii udarowej m\u00f3wi si\u0119 cz\u0119sto, \u017ce \u201eczas to m\u00f3zg\u201d.<\/p>\n Po fazie ostrej mo\u017cliwe s\u0105 r\u00f3\u017cne scenariusze. U cz\u0119\u015bci chorych dochodzi do znacznej poprawy, zw\u0142aszcza je\u015bli leczenie wdro\u017cono szybko i zmiany by\u0142y niewielkie. U innych rozwijaj\u0105 si\u0119 trwa\u0142e nast\u0119pstwa neurologiczne, takie jak niedow\u0142ad, zaburzenia mowy, trudno\u015bci poznawcze czy problemy z po\u0142ykaniem. Choroba mo\u017ce te\u017c nawraca\u0107, je\u015bli nie zostan\u0105 rozpoznane i leczone jej przyczyny.<\/p>\n W praktyce lekarskiej ocenia si\u0119 ci\u0119\u017cko\u015b\u0107 udaru przy u\u017cyciu skal neurologicznych, a w badaniach obrazowych okre\u015bla si\u0119 lokalizacj\u0119 i rozleg\u0142o\u015b\u0107 niedokrwienia. To wa\u017cne dla rokowania i planowania rehabilitacji.<\/p>\n Rozpoznanie udaru niedokrwiennego opiera si\u0119 na pilnej ocenie klinicznej i badaniach obrazowych m\u00f3zgu<\/strong>. Podstaw\u0105 jest dok\u0142adny wywiad dotycz\u0105cy momentu wyst\u0105pienia objaw\u00f3w, ich charakteru oraz chor\u00f3b wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych, a tak\u017ce badanie neurologiczne.<\/p>\n Kluczowe znaczenie maj\u0105:<\/p>\n Wa\u017cne jest ustalenie czasu pocz\u0105tku objaw\u00f3w lub momentu, gdy chory by\u0142 ostatnio widziany bez objaw\u00f3w. Od tego zale\u017cy kwalifikacja do cz\u0119\u015bci metod leczenia. Badania obrazowe maj\u0105 ograniczenia: we wczesnej fazie udaru zmiany mog\u0105 by\u0107 s\u0142abo widoczne, a niekt\u00f3re testy mog\u0105 dawa\u0107 wyniki fa\u0142szywie ujemne lub niejednoznaczne. Dlatego diagnostyka opiera si\u0119 na ca\u0142o\u015bci obrazu klinicznego, a nie na pojedynczym badaniu.<\/p>\n Nie ma powszechnych bada\u0144 przesiewowych wykrywaj\u0105cych sam udar u os\u00f3b bezobjawowych. Zaleca si\u0119 natomiast wykrywanie i leczenie czynnik\u00f3w ryzyka, takich jak nadci\u015bnienie t\u0119tnicze czy migotanie przedsionk\u00f3w, szczeg\u00f3lnie u os\u00f3b starszych i obci\u0105\u017conych chorobami sercowo-naczyniowymi.<\/p>\n Leczenie udaru niedokrwiennego m\u00f3zgu zale\u017cy od czasu od wyst\u0105pienia objaw\u00f3w, lokalizacji zamkni\u0119tego naczynia, stanu pacjenta, przeciwwskaza\u0144 oraz decyzji zespo\u0142u medycznego. Wsp\u00f3\u0142czesne wytyczne podkre\u015blaj\u0105 znaczenie leczenia w wyspecjalizowanych oddzia\u0142ach udarowych.<\/p>\n Najwa\u017cniejsze elementy terapii ostrej to:<\/p>\n W wybranych przypadkach stosuje si\u0119 do\u017cyln\u0105 tromboliz\u0119<\/strong>, czyli leczenie maj\u0105ce rozpu\u015bci\u0107 skrzeplin\u0119. U cz\u0119\u015bci chorych z zamkni\u0119ciem du\u017cego naczynia mo\u017cliwa jest mechaniczna trombektomia<\/strong>, czyli wewn\u0105trznaczyniowe usuni\u0119cie materia\u0142u zatorowego. Obie metody mog\u0105 istotnie poprawi\u0107 rokowanie, ale s\u0105 ograniczone oknem czasowym, kryteriami kwalifikacji i ryzykiem powik\u0142a\u0144, w tym krwawienia.<\/p>\n Po zako\u0144czeniu fazy ostrej wdra\u017ca si\u0119 leczenie wt\u00f3rne<\/strong>, aby zmniejszy\u0107 ryzyko nawrotu. Obejmuje ono zwykle leki przeciwp\u0142ytkowe, a u cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w leki przeciwkrzepliwe, zw\u0142aszcza gdy przyczyn\u0105 jest migotanie przedsionk\u00f3w. Stosuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c statyny oraz intensywn\u0105 kontrol\u0119 ci\u015bnienia t\u0119tniczego, glikemii i innych czynnik\u00f3w ryzyka. Nie podaje si\u0119 tu indywidualnych schemat\u00f3w ani dawek, poniewa\u017c wymagaj\u0105 one oceny lekarskiej.<\/p>\n Niezwykle wa\u017cna jest rehabilitacja neurologiczna<\/strong>: ruchowa, logopedyczna, neuropsychologiczna i zaj\u0119ciowa. Jej celem nie jest \u201eleczenie samego udaru\u201d, lecz odzyskiwanie funkcji utraconych wskutek uszkodzenia m\u00f3zgu, zapobieganie przykurczom, poprawa samodzielno\u015bci i jako\u015bci \u017cycia. U cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w potrzebne jest tak\u017ce leczenie \u017cywieniowe, wsparcie psychologiczne oraz opieka d\u0142ugoterminowa.<\/p>\n Monitorowanie skuteczno\u015bci i bezpiecze\u0144stwa terapii obejmuje ocen\u0119 neurologiczn\u0105, kontrol\u0119 bada\u0144 obrazowych w uzasadnionych przypadkach, obserwacj\u0119 ewentualnych krwawie\u0144, kontrol\u0119 ci\u015bnienia t\u0119tniczego, glikemii, rytmu serca oraz ocen\u0119 post\u0119p\u00f3w rehabilitacji.<\/p>\n Powik\u0142ania mog\u0105 wynika\u0107 zar\u00f3wno z samego uszkodzenia m\u00f3zgu, jak i z unieruchomienia oraz chor\u00f3b wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych. Do najwa\u017cniejszych nale\u017c\u0105:<\/p>\n Rokowanie zale\u017cy od wielu czynnik\u00f3w: wieku, rozleg\u0142o\u015bci i lokalizacji udaru, czasu do rozpocz\u0119cia leczenia, przyczyny udaru, chor\u00f3b wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych oraz dost\u0119pu do rehabilitacji. Im szybciej zostanie przywr\u00f3cony przep\u0142yw i im mniejsze jest uszkodzenie m\u00f3zgu, tym wi\u0119ksza szansa na lepszy wynik funkcjonalny. Cz\u0119\u015b\u0107 pacjent\u00f3w wraca do du\u017cej samodzielno\u015bci, ale u innych pozostaj\u0105 trwa\u0142e ograniczenia wp\u0142ywaj\u0105ce na prac\u0119, mobilno\u015b\u0107, mow\u0119, relacje spo\u0142eczne i zdrowie psychiczne.<\/p>\n Udarowi niedokrwiennemu m\u00f3zgu mo\u017cna w wielu przypadkach cz\u0119\u015bciowo zapobiega\u0107, cho\u0107 nie da si\u0119 wyeliminowa\u0107 ca\u0142ego ryzyka. Najlepiej udokumentowan\u0105 skuteczno\u015b\u0107 maj\u0105 dzia\u0142ania ukierunkowane na znane czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego.<\/p>\n Profilaktyka pierwotna<\/strong>, czyli zapobieganie pierwszemu udarowi, obejmuje:<\/p>\n Profilaktyka wt\u00f3rna<\/strong>, czyli zapobieganie kolejnemu udarowi po TIA lub udarze, jest szczeg\u00f3lnie istotna, poniewa\u017c ryzyko nawrotu jest zwi\u0119kszone. Obejmuje ona leczenie przyczyny udaru, stosowanie zaleconych lek\u00f3w oraz kontrol\u0119 czynnik\u00f3w ryzyka. W wybranych sytuacjach rozwa\u017ca si\u0119 tak\u017ce leczenie zabiegowe zw\u0119\u017ce\u0144 t\u0119tnic szyjnych.<\/p>\n Nie ma szczepienia zapobiegaj\u0105cego udarowi niedokrwiennemu jako takiemu, poniewa\u017c nie jest to choroba zaka\u017ana. Po\u015brednio znaczenie mog\u0105 mie\u0107 jednak szczepienia zalecane osobom starszym i przewlekle chorym, gdy\u017c ci\u0119\u017ckie infekcje mog\u0105 destabilizowa\u0107 stan og\u00f3lny i zwi\u0119ksza\u0107 ryzyko powik\u0142a\u0144 sercowo-naczyniowych. Szczeg\u00f3\u0142owe zalecenia mog\u0105 r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 mi\u0119dzy krajami i wymagaj\u0105 indywidualnej oceny medycznej.<\/p>\n Natychmiastowa pomoc medyczna jest konieczna przy ka\u017cdym nag\u0142ym objawie mog\u0105cym sugerowa\u0107 udar.<\/strong> Nale\u017cy pilnie wezwa\u0107 pomoc, je\u015bli pojawi si\u0119 kt\u00f3rykolwiek z poni\u017cszych symptom\u00f3w:<\/p>\n Nie nale\u017cy czeka\u0107, a\u017c objawy min\u0105, nawet je\u015bli s\u0105 kr\u00f3tkotrwa\u0142e. Przemijaj\u0105ce dolegliwo\u015bci mog\u0105 odpowiada\u0107 TIA, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c wymaga pilnej oceny, poniewa\u017c mo\u017ce poprzedza\u0107 pe\u0142noobjawowy udar.<\/p>\n Mit 1: Je\u015bli objawy ust\u0105pi\u0142y, problem min\u0105\u0142.<\/strong> Mit 2: Udar zdarza si\u0119 tylko osobom bardzo starszym.<\/strong> Mit 3: Skoro nie boli, nie jest gro\u017any.<\/strong> Mit 4: Ka\u017cdy udar leczy si\u0119 tak samo.<\/strong> Mit 5: Rehabilitacja ma sens tylko przez kilka tygodni.<\/strong> Mit 6: Suplementy mog\u0105 zast\u0105pi\u0107 leczenie przeciwzakrzepowe lub przeciwp\u0142ytkowe.<\/strong> Nie. Oba nale\u017c\u0105 do udar\u00f3w m\u00f3zgu, ale maj\u0105 odmienny mechanizm. W udarze niedokrwiennym dochodzi do zamkni\u0119cia naczynia, a w krwotocznym do p\u0119kni\u0119cia naczynia i krwawienia. Ich leczenie r\u00f3\u017cni si\u0119 zasadniczo, dlatego szybkie badania obrazowe s\u0105 konieczne.<\/p>\n Tak. Kr\u00f3tkotrwa\u0142e objawy neurologiczne mog\u0105 odpowiada\u0107 przemijaj\u0105cemu atakowi niedokrwiennemu. Nie oznacza to automatycznie udaru, ale wymaga pilnej oceny, poniewa\u017c zwi\u0119ksza ryzyko kolejnego, potencjalnie ci\u0119\u017cszego epizodu.<\/p>\n Zwykle nie jest chorob\u0105 dziedziczon\u0105 w prosty spos\u00f3b. Pewne predyspozycje rodzinne do nadci\u015bnienia, zaburze\u0144 lipidowych, cukrzycy czy niekt\u00f3rych rzadszych chor\u00f3b naczyniowych mog\u0105 jednak zwi\u0119ksza\u0107 ryzyko po\u015brednio.<\/p>\n U cz\u0119\u015bci chorych jest to mo\u017cliwe, szczeg\u00f3lnie przy szybkim leczeniu i niewielkim zakresie uszkodzenia m\u00f3zgu. U innych pozostaj\u0105 trwa\u0142e nast\u0119pstwa. Rokowanie jest indywidualne i zale\u017cy od wielu czynnik\u00f3w, w tym jako\u015bci rehabilitacji.<\/p>\n U senior\u00f3w objawy mog\u0105 by\u0107 mniej oczywiste, na przyk\u0142ad dominowa\u0107 mo\u017ce spl\u0105tanie, chwiejno\u015b\u0107 chodu czy nag\u0142e pogorszenie sprawno\u015bci. Ka\u017cda nag\u0142a zmiana neurologiczna powinna by\u0107 traktowana powa\u017cnie i wymaga\u0107 pilnej oceny medycznej.<\/p>\n Tak. Przebycie udaru lub TIA zwi\u0119ksza ryzyko kolejnego epizodu. Dlatego tak wa\u017cne jest ustalenie przyczyny, stosowanie leczenia wt\u00f3rnego oraz d\u0142ugofalowa kontrola czynnik\u00f3w ryzyka.<\/p>\n Nie zawsze w takim samym zakresie, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 pacjent\u00f3w odnosi korzy\u015b\u0107 z rehabilitacji prowadzonej mo\u017cliwie wcze\u015bnie i dostosowanej do rodzaju deficyt\u00f3w. Mo\u017ce ona obejmowa\u0107 usprawnianie ruchowe, terapi\u0119 mowy, trening funkcji poznawczych i wsparcie psychologiczne.<\/p>\n Nie. Nawet przy dobrej profilaktyce nie da si\u0119 usun\u0105\u0107 ca\u0142ego ryzyka. Mo\u017cna jednak istotnie je zmniejszy\u0107 przez kontrol\u0119 ci\u015bnienia t\u0119tniczego, leczenie chor\u00f3b serca, niepalenie, aktywno\u015b\u0107 fizyczn\u0105 i w\u0142a\u015bciwe leczenie po przebytym TIA lub udarze.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Udar niedokrwienny m\u00f3zgu to nag\u0142e uszkodzenie cz\u0119\u015bci tkanki m\u00f3zgowej spowodowane przerwaniem lub znacznym ograniczeniem dop\u0142ywu krwi do m\u00f3zgu. Jest to stan neurologiczny bezpo\u015brednio zagra\u017caj\u0105cy zdrowiu i \u017cyciu, wymagaj\u0105cy pilnej diagnostyki…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1758,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[313],"tags":[553,552,551],"class_list":["post-1759","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-choroby","tag-lec","tag-rozpoznanie-udaru","tag-udar-niedokrwienny-mozgu"],"yoast_head":"\nPrzyczyny i czynniki ryzyka<\/h2>\n
\n
\n
\n
Objawy udaru niedokrwiennego m\u00f3zgu<\/h3>\n
\n
Przebieg choroby<\/h3>\n
Rozpoznanie<\/h3>\n
\n
Leczenie<\/h3>\n
\n
Powik\u0142ania i rokowanie<\/h3>\n
\n
Najwa\u017cniejsze informacje o udarze niedokrwiennym m\u00f3zgu<\/h2>\n
\n\n
\n \nObszar<\/th>\n Najwa\u017cniejsze informacje<\/th>\n Znaczenie kliniczne<\/th>\n Wa\u017cne zastrze\u017cenie<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n \n Definicja<\/td>\n Udar niedokrwienny m\u00f3zgu to nag\u0142e uszkodzenie tkanki m\u00f3zgowej z powodu zamkni\u0119cia lub istotnego zw\u0119\u017cenia naczynia doprowadzaj\u0105cego krew.<\/td>\n Wymaga pilnej diagnostyki i leczenia, poniewa\u017c op\u00f3\u017anienie zwi\u0119ksza ryzyko nieodwracalnych nast\u0119pstw.<\/td>\n Nie ka\u017cdy nag\u0142y objaw neurologiczny oznacza udar; podobny obraz mog\u0105 dawa\u0107 inne stany nag\u0142e.<\/td>\n<\/tr>\n \n Najcz\u0119stsze przyczyny<\/td>\n Mia\u017cd\u017cyca t\u0119tnic, zakrzepica, zatory pochodz\u0105ce z serca, zw\u0142aszcza przy migotaniu przedsionk\u00f3w, oraz choroba ma\u0142ych naczy\u0144.<\/td>\n Ustalenie mechanizmu udaru decyduje o leczeniu wt\u00f3rnym i ocenie ryzyka nawrotu.<\/td>\n Czynnik ryzyka nie jest r\u00f3wnoznaczny z bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 konkretnego epizodu.<\/td>\n<\/tr>\n \n Objawy<\/td>\n Najbardziej typowe s\u0105 nag\u0142y niedow\u0142ad jednej strony cia\u0142a, opadanie k\u0105cika ust, zaburzenia mowy, widzenia i r\u00f3wnowagi.<\/td>\n Charakter objaw\u00f3w pomaga okre\u015bli\u0107 zaj\u0119ty obszar m\u00f3zgu i pilno\u015b\u0107 post\u0119powania.<\/td>\n Pojedynczy objaw nie wystarcza do rozpoznania bez badania lekarskiego i bada\u0144 obrazowych.<\/td>\n<\/tr>\n \n Rozpoznanie<\/td>\n Opiera si\u0119 na wywiadzie, badaniu neurologicznym, TK lub MR m\u00f3zgu oraz ocenie naczy\u0144 i serca.<\/td>\n Najpierw trzeba odr\u00f3\u017cni\u0107 udar niedokrwienny od krwotocznego, bo leczenie jest inne.<\/td>\n Wczesne badania obrazowe mog\u0105 nie zawsze w pe\u0142ni pokazywa\u0107 rozleg\u0142o\u015b\u0107 \u015bwie\u017cego niedokrwienia.<\/td>\n<\/tr>\n \n Leczenie ostre<\/td>\n W wybranych przypadkach stosuje si\u0119 tromboliz\u0119 do\u017cyln\u0105 i mechaniczn\u0105 trombektomi\u0119 oraz leczenie w oddziale udarowym.<\/td>\n Szybkie leczenie mo\u017ce poprawi\u0107 prze\u017cycie i sprawno\u015b\u0107 po udarze.<\/td>\n Nie ka\u017cdy pacjent spe\u0142nia kryteria kwalifikacji; istniej\u0105 przeciwwskazania i ryzyko krwawienia.<\/td>\n<\/tr>\n \n Powik\u0142ania<\/td>\n Mo\u017cliwe s\u0105 obrz\u0119k m\u00f3zgu, zapalenie p\u0142uc, zaburzenia po\u0142ykania, zakrzepica, depresja poudarowa i trwa\u0142a niesamodzielno\u015b\u0107.<\/td>\n Powik\u0142ania wp\u0142ywaj\u0105 na \u015bmiertelno\u015b\u0107, d\u0142ugo\u015b\u0107 hospitalizacji i potrzeb\u0119 opieki d\u0142ugoterminowej.<\/td>\n Nie wszystkie powik\u0142ania pojawiaj\u0105 si\u0119 od razu; cz\u0119\u015b\u0107 rozwija si\u0119 w trakcie dalszego leczenia i rehabilitacji.<\/td>\n<\/tr>\n \n Profilaktyka<\/td>\n Kluczowe s\u0105 kontrola ci\u015bnienia, leczenie migotania przedsionk\u00f3w, rzucenie palenia, aktywno\u015b\u0107 fizyczna i leczenie dyslipidemii oraz cukrzycy.<\/td>\n Profilaktyka pierwotna i wt\u00f3rna zmniejsza ryzyko pierwszego oraz kolejnego udaru.<\/td>\n Spos\u00f3b prewencji nale\u017cy dopasowa\u0107 do wieku, chor\u00f3b wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych i indywidualnego profilu ryzyka.<\/td>\n<\/tr>\n \n Rokowanie<\/td>\n Zale\u017cy od czasu do leczenia, rozleg\u0142o\u015bci uszkodzenia, przyczyny udaru i jako\u015bci rehabilitacji.<\/td>\n Wczesna interwencja zwi\u0119ksza szans\u0119 na odzyskanie sprawno\u015bci i ograniczenie niepe\u0142nosprawno\u015bci.<\/td>\n Nawet przy dobrej poprawie konieczna jest dalsza profilaktyka, bo udar mo\u017ce nawr\u00f3ci\u0107.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n Profilaktyka i zmniejszanie ryzyka<\/h2>\n
\n
Kiedy nale\u017cy pilnie szuka\u0107 pomocy medycznej?<\/h2>\n
\n
Mity i nieporozumienia<\/h2>\n
Nie. Przemijaj\u0105ce objawy mog\u0105 oznacza\u0107 TIA, kt\u00f3ry bywa sygna\u0142em wysokiego ryzyka kolejnego epizodu niedokrwiennego.<\/p>\n
Ryzyko ro\u015bnie z wiekiem, ale udar mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 tak\u017ce u os\u00f3b m\u0142odszych, zw\u0142aszcza przy chorobach serca, rozwarstwieniu t\u0119tnic czy zaburzeniach krzepni\u0119cia.<\/p>\n
Udar niedokrwienny cz\u0119sto nie powoduje b\u00f3lu. O jego ci\u0119\u017cko\u015bci decyduje uszkodzenie m\u00f3zgu, a nie obecno\u015b\u0107 b\u00f3lu.<\/p>\n
Nie. Post\u0119powanie zale\u017cy od tego, czy udar jest niedokrwienny czy krwotoczny, jak rozleg\u0142e s\u0105 zmiany, kt\u00f3re naczynie jest zamkni\u0119te i kiedy wyst\u0105pi\u0142y objawy.<\/p>\n
Najwi\u0119ksze post\u0119py cz\u0119sto obserwuje si\u0119 wcze\u015bnie, ale poprawa mo\u017ce nast\u0119powa\u0107 znacznie d\u0142u\u017cej. Zakres korzy\u015bci zale\u017cy od rodzaju deficyt\u00f3w, intensywno\u015bci terapii i indywidualnych mo\u017cliwo\u015bci pacjenta.<\/p>\n
Nie ma wiarygodnych dowod\u00f3w, \u017ce suplementy zast\u0119puj\u0105 standardow\u0105 profilaktyk\u0119 wt\u00f3rn\u0105 udaru. Niekt\u00f3re preparaty mog\u0105 te\u017c wchodzi\u0107 w interakcje z lekami i zwi\u0119ksza\u0107 ryzyko krwawienia.<\/p>\nCzy udar niedokrwienny m\u00f3zgu i udar krwotoczny to to samo?<\/h3>\n
Czy przemijaj\u0105ce zaburzenia mowy lub czucia mog\u0105 by\u0107 gro\u017ane?<\/h3>\n
Czy udar niedokrwienny m\u00f3zgu jest chorob\u0105 dziedziczn\u0105?<\/h3>\n
Czy po udarze mo\u017cna wr\u00f3ci\u0107 do pe\u0142nej sprawno\u015bci?<\/h3>\n
Jak rozpozna\u0107 udar u osoby starszej, je\u015bli objawy s\u0105 nietypowe?<\/h3>\n
Czy udar mo\u017ce nawr\u00f3ci\u0107?<\/h3>\n
Czy osoby po udarze zawsze potrzebuj\u0105 d\u0142ugiej rehabilitacji?<\/h3>\n
Czy mo\u017cna zapobiec wszystkim udarom niedokrwiennym?<\/h3>\n