Joseph Lister by\u0142 brytyjskim chirurgiem i badaczem, kt\u00f3ry zas\u0142yn\u0105\u0142 z opracowania i upowszechnienia zasad chirurgii antyseptycznej. Urodzony w epoce, gdy operacje cz\u0119sto ko\u0144czy\u0142y si\u0119 zaka\u017ceniem i \u015bmierci\u0105, przyczyni\u0142 si\u0119 do jednego z najwa\u017cniejszych prze\u0142om\u00f3w w historii medycyny: uznania, \u017ce infekcjom pooperacyjnym mo\u017cna zapobiega\u0107 metodami opartymi na nauce. Nie dokona\u0142 tego w pr\u00f3\u017cni \u2014 jego praca by\u0142a \u015bci\u015ble zwi\u0105zana z rozwojem mikrobiologii, zw\u0142aszcza z ustaleniami Louisa Pasteura. Dziedzictwo Listera jest trwa\u0142e, cho\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 jego konkretnych metod zarzucono, gdy medycyna przesz\u0142a od antyseptyki do aseptyki.<\/p>\n
Joseph Lister<\/strong> urodzi\u0142 si\u0119 5 kwietnia 1827 roku w Upton ko\u0142o Londynu w Anglii, a zmar\u0142 10 lutego 1912 roku w Walmer w hrabstwie Kent. By\u0142 brytyjskim lekarzem, chirurgiem i nauczycielem akademickim, zwi\u0105zanym przede wszystkim z chirurgi\u0105 szpitaln\u0105, patologi\u0105 operacyjn\u0105 i badaniami nad zaka\u017ceniami ran.<\/p>\n Najsilniej zapisa\u0142 si\u0119 w historii jako tw\u00f3rca praktycznej metody antyseptyki chirurgicznej<\/strong>, czyli odka\u017cania ran, narz\u0119dzi i pola operacyjnego w celu ograniczenia zaka\u017ce\u0144. W po\u0142owie XIX wieku by\u0142a to odpowied\u017a na dramatyczny problem tzw. gor\u0105czki szpitalnej, ropienia ran, posocznicy i zgorzeli szpitalnej, kt\u00f3re dziesi\u0105tkowa\u0142y pacjent\u00f3w po zabiegach.<\/p>\n Lister dzia\u0142a\u0142 g\u0142\u00f3wnie w Wielkiej Brytanii, ale wp\u0142yw jego pracy szybko przekroczy\u0142 granice kraju. Pracowa\u0142 i wyk\u0142ada\u0142 m.in. na University of Glasgow, w Edinburgh Royal Infirmary oraz w King\u2019s College Hospital w Londynie. Otrzyma\u0142 liczne zaszczyty, w tym tytu\u0142 parowski jako Baron Lister, a jego nazwisko utrwali\u0142o si\u0119 w historii medycyny jako symbol przej\u015bcia od chirurgii wysokiego ryzyka do chirurgii opartej na kontroli zaka\u017ce\u0144.<\/p>\n Lister wychowa\u0142 si\u0119 w zamo\u017cnej rodzinie kwakr\u00f3w. Jego ojciec, Joseph Jackson Lister, by\u0142 kupcem winiarskim, ale r\u00f3wnie\u017c cenionym amatorem nauki, szczeg\u00f3lnie optyki mikroskopowej. Udoskonalenie obiektyw\u00f3w achromatycznych, z kt\u00f3rym jest kojarzony, mia\u0142o znaczenie dla rozwoju mikroskopii, a domowe otoczenie naukowe wywar\u0142o istotny wp\u0142yw na przysz\u0142ego chirurga.<\/p>\n Joseph Lister odebra\u0142 staranne wykszta\u0142cenie, najpierw w szko\u0142ach kwakr\u00f3w, a nast\u0119pnie na University College London<\/strong>, jednej z niewielu uczelni bardziej otwartych dla os\u00f3b spoza Ko\u015bcio\u0142a anglika\u0144skiego. Tam studiowa\u0142 sztuki wyzwolone, a potem medycyn\u0119. Uzyska\u0142 tytu\u0142 Bachelor of Medicine i jako student interesowa\u0142 si\u0119 anatomi\u0105, fizjologi\u0105 oraz mikroskopi\u0105.<\/p>\n W 1852 roku zosta\u0142 cz\u0142onkiem Royal College of Surgeons. Wa\u017cnym etapem jego rozwoju by\u0142a praca w Edynburgu pod kierunkiem znanego chirurga Jamesa Syme\u2019a<\/strong>, jednego z najwa\u017cniejszych operator\u00f3w swojej epoki. Lister nie tylko uczy\u0142 si\u0119 tam praktyki chirurgicznej, ale te\u017c zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z problemem, kt\u00f3ry mia\u0142 zdominowa\u0107 jego karier\u0119: technicznie udane operacje cz\u0119sto ko\u0144czy\u0142y si\u0119 \u015bmiertelnym zaka\u017ceniem.<\/p>\n W 1856 roku po\u015blubi\u0142 Agnes Syme, c\u00f3rk\u0119 swojego nauczyciela. Wed\u0142ug zachowanych relacji by\u0142a ona wa\u017cn\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowniczk\u0105, pomaga\u0142a mu w pracy naukowej i organizacyjnej. W tym samym czasie Lister stopniowo odchodzi\u0142 od \u015brodowiska kwakr\u00f3w, co mia\u0142o zwi\u0105zek r\u00f3wnie\u017c z ma\u0142\u017ce\u0144stwem poza wsp\u00f3lnot\u0105.<\/p>\n W 1860 roku Lister obj\u0105\u0142 stanowisko profesora chirurgii na University of Glasgow oraz pracowa\u0142 w Glasgow Royal Infirmary. To w\u0142a\u015bnie tam zderzy\u0142 si\u0119 z wyj\u0105tkowo ci\u0119\u017ckimi warunkami szpitalnymi. Szpitale po\u0142owy XIX wieku by\u0142y przepe\u0142nione, s\u0142abo wentylowane i pozbawione nowoczesnych zasad higieny. Chirurdzy operowali w fartuchach u\u017cywanych wielokrotnie, narz\u0119dzia nie by\u0142y skutecznie odka\u017cane, a ropienie rany uwa\u017cano przez wielu za niemal naturalny element gojenia.<\/p>\n W tym okresie szczeg\u00f3lnym zagro\u017ceniem by\u0142y zaka\u017cenia otwartych z\u0142ama\u0144. Nawet je\u015bli uraz nie zabija\u0142 chorego od razu, p\u00f3\u017aniejsza infekcja cz\u0119sto prowadzi\u0142a do amputacji albo \u015bmierci. Lister obserwowa\u0142, \u017ce problem nie le\u017cy wy\u0142\u0105cznie w samej operacji, lecz r\u00f3wnie\u017c w tym, co dzieje si\u0119 z ran\u0105 po zabiegu.<\/p>\n Wcze\u015bniejszy stan wiedzy by\u0142 niejednolity. Wielu lekarzy wierzy\u0142o jeszcze w teori\u0119 miazmatyczn\u0105, wed\u0142ug kt\u00f3rej choroby szerzy\u0142y si\u0119 przez \u201ezepsute powietrze\u201d. Inni dostrzegali zaka\u017any charakter niekt\u00f3rych proces\u00f3w, ale nie znali ich dok\u0142adnego mechanizmu. Lister szuka\u0142 rozwi\u0105zania praktycznego i opartego na obserwacji klinicznej.<\/p>\n Kluczowy prze\u0142om nast\u0105pi\u0142 w po\u0142owie lat 60. XIX wieku, gdy Lister zapozna\u0142 si\u0119 z publikacjami Louisa Pasteura<\/strong> dotycz\u0105cymi fermentacji i roli drobnoustroj\u00f3w. Pasteur nie zajmowa\u0142 si\u0119 chirurgi\u0105, ale jego badania sugerowa\u0142y, \u017ce procesy gnilne nie zachodz\u0105 samorzutnie \u2014 wywo\u0142uj\u0105 je mikroorganizmy obecne w \u015brodowisku.<\/p>\n Lister przeni\u00f3s\u0142 t\u0119 ide\u0119 na grunt chirurgii. Uzna\u0142, \u017ce zaka\u017cenie rany mo\u017ce wynika\u0107 z obecno\u015bci drobnoustroj\u00f3w dostaj\u0105cych si\u0119 do tkanek z zewn\u0105trz. Nie by\u0142 pierwszym lekarzem, kt\u00f3ry podejrzewa\u0142 udzia\u0142 \u201ecz\u0105stek zaka\u017anych\u201d, ale to on opracowa\u0142 sp\u00f3jn\u0105 i mo\u017cliw\u0105 do wdro\u017cenia metod\u0119 kliniczn\u0105<\/strong>, maj\u0105c\u0105 ograniczy\u0107 ich dzia\u0142anie.<\/p>\n Jako \u015brodek odka\u017caj\u0105cy wybra\u0142 kwas karbolowy<\/strong>, czyli fenol. Zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce substancja ta by\u0142a u\u017cywana do ograniczania odoru i ska\u017cenia \u015bciek\u00f3w, i uzna\u0142 j\u0105 za obiecuj\u0105c\u0105 w zapobieganiu gniciu tkanek. Zacz\u0105\u0142 stosowa\u0107 opatrunki nas\u0105czone fenolem, przemywanie ran i stopniowo rozszerza\u0142 procedury na narz\u0119dzia oraz r\u0119ce operatora.<\/p>\n Najbardziej znane wczesne obserwacje Listera dotyczy\u0142y leczenia z\u0142ama\u0144 otwartych. Wed\u0142ug jego doniesie\u0144 zastosowanie opatrunk\u00f3w z kwasem karbolowym znacz\u0105co zmniejsza\u0142o ryzyko ropienia i sepsy. W 1867 roku opublikowa\u0142 seri\u0119 artyku\u0142\u00f3w w The Lancet<\/em>, w kt\u00f3rych przedstawi\u0142 metod\u0119 antyseptyczn\u0105 i jej wyniki.<\/p>\n By\u0142y to publikacje prze\u0142omowe nie dlatego, \u017ce ostatecznie rozstrzyga\u0142y wszystkie kwestie biologiczne, lecz dlatego, \u017ce pokazywa\u0142y praktyczny model post\u0119powania: rany nie nale\u017cy jedynie obserwowa\u0107, ale aktywnie chroni\u0107 przed zaka\u017ceniem. Lister \u0142\u0105czy\u0142 teori\u0119 z klinik\u0105, opiera\u0142 si\u0119 na obserwacji przypadk\u00f3w, por\u00f3wnywa\u0142 przebieg gojenia i pr\u00f3bowa\u0142 standaryzowa\u0107 technik\u0119.<\/p>\n W kolejnych latach rozwija\u0142 metod\u0119. U\u017cywa\u0142 specjalnych opatrunk\u00f3w wielowarstwowych, ligatur z catgutu przygotowywanego antyseptycznie oraz rozpylacza z fenolem, kt\u00f3ry mia\u0142 oczyszcza\u0107 powietrze wok\u00f3\u0142 pola operacyjnego. Z dzisiejszej perspektywy nie wszystkie te elementy mia\u0142y t\u0119 sam\u0105 warto\u015b\u0107. Najmniej trwa\u0142a okaza\u0142a si\u0119 idea odka\u017cania powietrza rozpylonym fenolem, natomiast kontrola czysto\u015bci ran i narz\u0119dzi sta\u0142a si\u0119 fundamentem nowoczesnej chirurgii.<\/p>\n W 1869 roku Lister wr\u00f3ci\u0142 do Edynburga jako nast\u0119pca Jamesa Syme\u2019a na stanowisku profesora chirurgii klinicznej. Mia\u0142 ju\u017c wtedy coraz wi\u0119ksz\u0105 renom\u0119, ale jego pogl\u0105dy nie by\u0142y powszechnie akceptowane. Wielu chirurg\u00f3w uwa\u017ca\u0142o procedury antyseptyczne za skomplikowane, czasoch\u0142onne i niepotrzebne. Cz\u0119\u015b\u0107 krytyk\u00f3w odrzuca\u0142a tak\u017ce sam\u0105 teori\u0119 drobnoustroj\u00f3w.<\/p>\n Mimo oporu Lister konsekwentnie naucza\u0142. Jego klinika przyci\u0105ga\u0142a lekarzy z Wielkiej Brytanii i zagranicy, kt\u00f3rzy chcieli obserwowa\u0107 zabiegi prowadzone wed\u0142ug nowych zasad. W ten spos\u00f3b jego wp\u0142yw rozszerza\u0142 si\u0119 nie tylko przez publikacje, ale tak\u017ce przez bezpo\u015brednie szkolenie operator\u00f3w.<\/p>\n W 1877 roku obj\u0105\u0142 katedr\u0119 chirurgii klinicznej w King\u2019s College Hospital<\/strong> w Londynie. Ten ruch mia\u0142 znaczenie presti\u017cowe i praktyczne, bo Londyn by\u0142 centrum brytyjskiej medycyny. S\u0142ynne demonstracje operacyjne Listera, zw\u0142aszcza zabiegi wykonywane z dba\u0142o\u015bci\u0105 o antyseptyk\u0119, przyczyni\u0142y si\u0119 do wi\u0119kszej akceptacji jego metod. Wa\u017cne by\u0142o te\u017c to, \u017ce na prze\u0142omie lat 70. i 80. XIX wieku wyniki z wielu o\u015brodk\u00f3w zacz\u0119\u0142y potwierdza\u0107 spadek \u015bmiertelno\u015bci pooperacyjnej.<\/p>\n Historycy medycyny zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce Lister jest kojarzony przede wszystkim z antyseptyk\u0105, ale jego znaczenie polega szerzej na zmianie my\u015blenia o chirurgii. Pocz\u0105tkowo chodzi\u0142o o niszczenie drobnoustroj\u00f3w, kt\u00f3re ju\u017c mog\u0142y znale\u017a\u0107 si\u0119 w ranie. Z czasem rozw\u00f3j bakteriologii i techniki szpitalnej doprowadzi\u0142 do modelu aseptycznego<\/strong>, czyli zapobiegania zanieczyszczeniu pola operacyjnego od samego pocz\u0105tku.<\/p>\n W praktyce oznacza\u0142o to sterylizacj\u0119 narz\u0119dzi, ja\u0142owe materia\u0142y opatrunkowe, mycie r\u0105k odpowiednimi metodami, ograniczenie \u017ar\u00f3de\u0142 ska\u017cenia oraz lepsz\u0105 organizacj\u0119 sal operacyjnych. Cz\u0119\u015b\u0107 tych zmian rozwin\u0119li inni badacze i chirurdzy, m.in. w Niemczech i krajach anglosaskich. Lister nie stworzy\u0142 ca\u0142ego systemu aseptyki w nowoczesnym znaczeniu, ale jego praca utorowa\u0142a mu drog\u0119.<\/p>\n R\u00f3wnie wa\u017cne by\u0142o to, \u017ce dzi\u0119ki ograniczeniu infekcji chirurdzy mogli odwa\u017cniej podejmowa\u0107 bardziej skomplikowane operacje. Rozw\u00f3j chirurgii jamy brzusznej, ortopedii, neurochirurgii czy ginekologii operacyjnej by\u0142by znacznie trudniejszy bez wcze\u015bniejszego prze\u0142omu w kontroli zaka\u017ce\u0144.<\/p>\n Znaczenie Listera zosta\u0142o szeroko docenione jeszcze za jego \u017cycia. W 1883 roku otrzyma\u0142 tytu\u0142 baroneta, a w 1897 roku zosta\u0142 parem jako Baron Lister of Lyme Regis<\/strong>. By\u0142 prezesem Royal Society w latach 1895\u20131900, co potwierdza jego pozycj\u0119 nie tylko jako chirurga, ale te\u017c przedstawiciela nauki instytucjonalnej.<\/p>\n Otrzyma\u0142 wiele wyr\u00f3\u017cnie\u0144 krajowych i zagranicznych. Nie m\u00f3g\u0142 otrzyma\u0107 Nagrody Nobla, poniewa\u017c ustanowiono j\u0105 dopiero pod koniec jego \u017cycia, a pierwsze nagrody w dziedzinie fizjologii lub medycyny przyznano od 1901 roku; Lister by\u0142 ju\u017c wtedy postaci\u0105 schy\u0142ku epoki, cho\u0107 nadal ogromnie cenion\u0105.<\/p>\n Po \u015bmierci \u017cony Agnes w 1893 roku ograniczy\u0142 aktywno\u015b\u0107 zawodow\u0105. Ostatnie lata sp\u0119dzi\u0142 cz\u0119\u015bciowo poza Londynem. Zmar\u0142 10 lutego 1912 roku w Walmer. Zgodnie z zachowanymi informacjami odm\u00f3wi\u0142 pa\u0144stwowego pogrzebu w opactwie westminsterskim; zosta\u0142 pochowany obok \u017cony w Hampstead.<\/p>\n Najwa\u017cniejszym osi\u0105gni\u0119ciem Josepha Listera by\u0142o nie pojedyncze odkrycie laboratoryjne, lecz opracowanie praktycznej metody zmniejszania zaka\u017ce\u0144 pooperacyjnych<\/strong>. Problem, kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142 rozwi\u0105za\u0107, by\u0142 fundamentalny: nawet sprawnie przeprowadzona operacja mog\u0142a zako\u0144czy\u0107 si\u0119 \u015bmierci\u0105 z powodu infekcji. W epoce po wprowadzeniu znieczulenia eterem i chloroformem chirurdzy mogli operowa\u0107 d\u0142u\u017cej i dok\u0142adniej, ale nadal przegrywali z zaka\u017ceniem.<\/p>\n Lister, korzystaj\u0105c z ustale\u0144 Pasteura, uzna\u0142, \u017ce trzeba zapobiega\u0107 namna\u017caniu si\u0119 drobnoustroj\u00f3w w ranie. Stosowa\u0142 fenol do oczyszczania rany, opatrunk\u00f3w i cz\u0119\u015bci wyposa\u017cenia. Z biegiem czasu rozszerzy\u0142 procedury o przygotowanie nici chirurgicznych, mycie r\u0105k oraz bardziej uporz\u0105dkowane post\u0119powanie oko\u0142ooperacyjne.<\/p>\n Jego metoda by\u0142a historycznie prze\u0142omowa z trzech powod\u00f3w. Po pierwsze, dawa\u0142a obserwowalne korzy\u015bci kliniczne. Po drugie, wi\u0105za\u0142a praktyk\u0119 chirurga z teori\u0105 naukow\u0105. Po trzecie, zmusza\u0142a lekarzy do my\u015blenia o operacji jako o procesie biologicznym, a nie jedynie technicznym. Wsp\u00f3\u0142czesna medycyna nie stosuje ju\u017c klasycznego systemu listerowskiego z fenolem w dawnej postaci, poniewa\u017c jest on dra\u017cni\u0105cy i ust\u0105pi\u0142 bezpieczniejszym oraz skuteczniejszym procedurom aseptyki i antyseptyki. Jednak sama zasada kontroli drobnoustroj\u00f3w pozostaje niezmiennie centralna.<\/p>\n Wp\u0142yw Josepha Listera na nowoczesn\u0105 medycyn\u0119 jest bardzo szeroki. Najbardziej oczywistym skutkiem by\u0142o obni\u017cenie \u015bmiertelno\u015bci pooperacyjnej i zmniejszenie liczby ci\u0119\u017ckich zaka\u017ce\u0144 ran. W drugiej po\u0142owie XIX wieku umo\u017cliwi\u0142o to rozw\u00f3j wielu dziedzin zabiegowych, kt\u00f3re wcze\u015bniej by\u0142y zbyt ryzykowne.<\/p>\n Lister przyczyni\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do profesjonalizacji \u015brodowiska operacyjnego. Wsp\u00f3\u0142czesna sala operacyjna opiera si\u0119 na zasadach, kt\u00f3re w jego czasach dopiero si\u0119 kszta\u0142towa\u0142y: przygotowaniu pola operacyjnego, dezynfekcji, sterylizacji, kontroli czysto\u015bci materia\u0142\u00f3w oraz dyscyplinie zespo\u0142u. Dzisiejsze standardy s\u0105 bardziej zaawansowane i oparte na mikrobiologii, epidemiologii zaka\u017ce\u0144 szpitalnych i badaniach klinicznych, ale ich historyczne korzenie prowadz\u0105 w\u0142a\u015bnie do epoki Listera.<\/p>\n Jego wp\u0142yw dotyczy\u0142 tak\u017ce edukacji medycznej. Pokaza\u0142, \u017ce chirurg musi umie\u0107 interpretowa\u0107 dane naukowe, a nie tylko sprawnie pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 no\u017cem. To wa\u017cna zmiana kulturowa. Wcze\u015bniejsza chirurgia bywa\u0142a traktowana jako rzemios\u0142o wysokiej klasy; po Listerze coraz wyra\u017aniej stawa\u0142a si\u0119 dyscyplin\u0105 naukow\u0105.<\/p>\n W szerszym sensie jego dorobek wp\u0142yn\u0105\u0142 na rozw\u00f3j zdrowia publicznego i kontroli zaka\u017ce\u0144. Je\u015bli drobnoustroje mo\u017cna ogranicza\u0107 w ranie operacyjnej, to podobna logika mo\u017ce dotyczy\u0107 po\u0142o\u017cnictwa, opieki szpitalnej i procedur inwazyjnych. Nie wszystko wynika\u0142o bezpo\u015brednio z pracy Listera, ale jego sukces pom\u00f3g\u0142 przekona\u0107 lekarzy, \u017ce walka z infekcj\u0105 jest zadaniem praktycznym, a nie abstrakcyjnym.<\/p>\n Cho\u0107 znaczenie Listera jest dobrze udokumentowane, nie nale\u017cy przedstawia\u0107 go jako samotnego tw\u00f3rcy ca\u0142ej nowoczesnej chirurgii. Jego sukces by\u0142 mo\u017cliwy dzi\u0119ki pracy innych badaczy, przede wszystkim Louisa Pasteura, ale te\u017c wielu chirurg\u00f3w, kt\u00f3rzy testowali, modyfikowali i popularyzowali procedury antyseptyczne. Odkrycie roli drobnoustroj\u00f3w nie by\u0142o wy\u0142\u0105cznie jego zas\u0142ug\u0105; jego wk\u0142ad polega\u0142 przede wszystkim na opracowaniu i skutecznym wdro\u017ceniu klinicznej metody<\/strong>.<\/p>\n Spory dotyczy\u0142y tak\u017ce skuteczno\u015bci poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w jego systemu. Rozpylanie fenolu w powietrzu, niegdy\u015b bardzo charakterystyczne dla listeryzmu, z czasem uznano za ma\u0142o przydatne. Fenol sam w sobie m\u00f3g\u0142 podra\u017cnia\u0107 sk\u00f3r\u0119 i tkanki, a nadmierne poleganie na nim nie by\u0142o idealnym rozwi\u0105zaniem. Wraz z rozwojem sterylizacji cieplnej, ja\u0142owych fartuch\u00f3w, r\u0119kawic i instrumentarium chirurgia przesz\u0142a od antyseptyki chemicznej ku pe\u0142niejszej aseptyce.<\/p>\n Nie wszyscy wsp\u00f3\u0142cze\u015bni Listerowi od razu akceptowali jego wyniki, cz\u0119\u015bciowo dlatego, \u017ce w XIX wieku standardy bada\u0144 klinicznych by\u0142y inne ni\u017c dzi\u015b. Nie prowadzono randomizowanych bada\u0144 kontrolowanych, a por\u00f3wnania opiera\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na seriach przypadk\u00f3w, statystykach szpitalnych i do\u015bwiadczeniu operatora. Z perspektywy wsp\u00f3\u0142czesnej metodologii takie dane maj\u0105 ograniczenia. Mimo to zbie\u017cno\u015b\u0107 wynik\u00f3w z wielu o\u015brodk\u00f3w i d\u0142ugofalowe skutki praktyczne potwierdzi\u0142y, \u017ce kierunek jego dzia\u0142a\u0144 by\u0142 trafny.<\/p>\n Je\u015bli chodzi o etyk\u0119, Lister dzia\u0142a\u0142 w realiach swojej epoki. Zabiegi wykonywano bez dzisiejszych procedur \u015bwiadomej zgody i bez wsp\u00f3\u0142czesnych komisji bioetycznych. Nie ma jednak dobrze udokumentowanych podstaw, by wi\u0105za\u0107 go z eksperymentami stanowi\u0105cymi szczeg\u00f3lne nadu\u017cycie nawet na tle standard\u00f3w XIX wieku. Oceniaj\u0105c jego dorobek, trzeba wi\u0119c zachowa\u0107 proporcje: cz\u0119\u015b\u0107 jego metod zosta\u0142a porzucona, ale g\u0142\u00f3wna idea okaza\u0142a si\u0119 trwa\u0142a.<\/p>\n Joseph Lister jest najbardziej znany z opracowania i spopularyzowania chirurgii antyseptycznej, czyli metod zmniejszania zaka\u017ce\u0144 ran operacyjnych za pomoc\u0105 \u015brodk\u00f3w odka\u017caj\u0105cych i uporz\u0105dkowanych procedur.<\/p>\n Nie. Lister nie odkry\u0142 bakterii. W swojej pracy klinicznej wykorzysta\u0142 rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 wiedz\u0119 o drobnoustrojach, szczeg\u00f3lnie wnioski p\u0142yn\u0105ce z bada\u0144 Louisa Pasteura nad fermentacj\u0105 i gniciem.<\/p>\n Najwa\u017cniejszym \u015brodkiem stosowanym przez Listera by\u0142 kwas karbolowy, czyli fenol. U\u017cywa\u0142 go do opatrunk\u00f3w, przemywania ran i element\u00f3w pola operacyjnego. Dzi\u015b fenol w takiej roli zosta\u0142 zast\u0105piony bezpieczniejszymi i nowocze\u015bniejszymi metodami.<\/p>\n Antyseptyka polega na niszczeniu lub ograniczaniu drobnoustroj\u00f3w, zwykle za pomoc\u0105 \u015brodk\u00f3w chemicznych. Aseptyka ma przede wszystkim zapobiega\u0107 ich dostaniu si\u0119 do rany lub na narz\u0119dzia, np. dzi\u0119ki sterylizacji, ja\u0142owym materia\u0142om i odpowiedniej organizacji sali operacyjnej.<\/p>\n Najwa\u017cniejsze etapy jego kariery by\u0142y zwi\u0105zane z Glasgow Royal Infirmary i University of Glasgow, p\u00f3\u017aniej z Edinburgh Royal Infirmary, a nast\u0119pnie z King\u2019s College Hospital w Londynie.<\/p>\n Nie. Wsp\u00f3\u0142czesna medycyna zachowa\u0142a podstawow\u0105 ide\u0119 kontroli zaka\u017ce\u0144, ale nie wszystkie szczeg\u00f3\u0142owe procedury Listera. Na przyk\u0142ad rozpylanie fenolu w powietrzu zosta\u0142o porzucone, a chirurgia rozwin\u0119\u0142a nowocze\u015bniejsze zasady aseptyki i antyseptyki.<\/p>\n Przed jego reformami wielu pacjent\u00f3w umiera\u0142o nie z powodu samej operacji, lecz z powodu p\u00f3\u017aniejszego zaka\u017cenia. Ograniczenie infekcji pozwoli\u0142o zwi\u0119kszy\u0107 bezpiecze\u0144stwo zabieg\u00f3w i stworzy\u0142o warunki do rozwoju bardziej z\u0142o\u017conej chirurgii.<\/p>\n Nie. Joseph Lister nie otrzyma\u0142 Nagrody Nobla. By\u0142 jednak szeroko honorowany przez instytucje naukowe i pa\u0144stwowe, a jego pozycj\u0119 potwierdza\u0142y m.in. tytu\u0142 parowski oraz funkcja prezesa Royal Society.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Joseph Lister by\u0142 brytyjskim chirurgiem i badaczem, kt\u00f3ry zas\u0142yn\u0105\u0142 z opracowania i upowszechnienia zasad chirurgii antyseptycznej. Urodzony w epoce, gdy operacje cz\u0119sto ko\u0144czy\u0142y si\u0119 zaka\u017ceniem i \u015bmierci\u0105, przyczyni\u0142 si\u0119 do…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1754,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1755","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lekarze"],"yoast_head":"\nDzieci\u0144stwo, edukacja i pocz\u0105tki kariery<\/h2>\n
Glasgow: spotkanie z problemem zaka\u017ce\u0144 pooperacyjnych<\/h3>\n
Wp\u0142yw prac Louisa Pasteura i narodziny antyseptyki<\/h3>\n
Pierwsze wyniki kliniczne i publikacje z lat 1867\u20131868<\/h3>\n
Edynburg i Londyn: popularyzacja metody oraz nauczanie chirurg\u00f3w<\/h3>\n
Od antyseptyki do aseptyki<\/h3>\n
Uznanie publiczne, funkcje i p\u00f3\u017aniejsze lata<\/h3>\n
Najwa\u017cniejsze informacje o Josephie Listerze<\/h2>\n
\n\n
\n \nCecha<\/th>\n Informacja<\/th>\n Znaczenie<\/th>\n Ciekawostka<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n \n Pe\u0142ne imi\u0119 i nazwisko<\/td>\n Joseph Lister<\/td>\n Nazwisko Lister sta\u0142o si\u0119 synonimem prze\u0142omu w kontroli zaka\u017ce\u0144 chirurgicznych.<\/td>\n Od jego nazwiska pochodzi m.in. nazwa antyseptycznego p\u0142ynu do p\u0142ukania jamy ustnej Listerine, cho\u0107 produkt ten powsta\u0142 ju\u017c p\u00f3\u017aniej i nie by\u0142 jego wynalazkiem.<\/td>\n<\/tr>\n \n Daty \u017cycia<\/td>\n 5 kwietnia 1827 \u2013 10 lutego 1912<\/td>\n \u017by\u0142 w okresie przej\u015bcia od chirurgii przedbakteryjnej do chirurgii naukowej.<\/td>\n By\u0142 starszy od odkry\u0107 Pasteura, ale dojrza\u0142o\u015b\u0107 zawodow\u0105 osi\u0105gn\u0105\u0142 dok\u0142adnie wtedy, gdy teoria drobnoustroj\u00f3w zacz\u0119\u0142a zdobywa\u0107 podstawy eksperymentalne.<\/td>\n<\/tr>\n \n Miejsce urodzenia i \u015bmierci<\/td>\n Upton pod Londynem, Anglia \u2013 Walmer, Kent, Anglia<\/td>\n Ca\u0142a jego kariera rozwija\u0142a si\u0119 w brytyjskich o\u015brodkach medycznych o du\u017cym znaczeniu akademickim.<\/td>\n Najwa\u017cniejsze etapy jego pracy przypad\u0142y jednak nie na rodzinny Londyn, lecz na Glasgow i Edynburg.<\/td>\n<\/tr>\n \n Wykszta\u0142cenie<\/td>\n University College London; cz\u0142onkostwo Royal College of Surgeons od 1852 roku<\/td>\n Solidne przygotowanie anatomiczne i mikroskopowe u\u0142atwi\u0142o mu \u0142\u0105czenie praktyki z badaniami.<\/td>\n Pochodzenie kwakrerskie mia\u0142o znaczenie, bo cz\u0119\u015b\u0107 tradycyjnych uczelni by\u0142a w\u00f3wczas mniej dost\u0119pna dla nieanglikan\u00f3w.<\/td>\n<\/tr>\n \n Specjalizacja<\/td>\n Chirurgia, zw\u0142aszcza chirurgia kliniczna i leczenie ran<\/td>\n Skupi\u0142 si\u0119 na najpowa\u017cniejszej s\u0142abo\u015bci \u00f3wczesnej chirurgii: zaka\u017ceniach pooperacyjnych.<\/td>\n Jego prace dotyczy\u0142y nie tylko samych zabieg\u00f3w, lecz tak\u017ce opatrunk\u00f3w, ligatur i organizacji sali operacyjnej.<\/td>\n<\/tr>\n \n Najwa\u017cniejsze miejsca pracy<\/td>\n Glasgow Royal Infirmary, University of Glasgow, Edinburgh Royal Infirmary, King\u2019s College Hospital w Londynie<\/td>\n W tych o\u015brodkach tworzy\u0142, testowa\u0142 i rozpowszechnia\u0142 zasady antyseptyki.<\/td>\n Jego londy\u0144skie demonstracje operacyjne mia\u0142y ogromne znaczenie dla przekonania sceptycznych chirurg\u00f3w.<\/td>\n<\/tr>\n \n Najwa\u017cniejsze osi\u0105gni\u0119cie<\/td>\n Opracowanie i wprowadzenie chirurgii antyseptycznej z u\u017cyciem kwasu karbolowego od lat 60. XIX wieku<\/td>\n Zmniejszy\u0142o to cz\u0119sto\u015b\u0107 zaka\u017ce\u0144 ran i \u015bmiertelno\u015b\u0107 pooperacyjn\u0105, otwieraj\u0105c drog\u0119 do nowoczesnej chirurgii.<\/td>\n Nie wszystkie elementy jego systemu przetrwa\u0142y; np. rozpylanie fenolu do powietrza zosta\u0142o p\u00f3\u017aniej zarzucone.<\/td>\n<\/tr>\n \n Najwa\u017cniejsze wyr\u00f3\u017cnienia<\/td>\n Baronet, nast\u0119pnie Baron Lister; prezes Royal Society w latach 1895\u20131900<\/td>\n \u015awiadcz\u0105 o wyj\u0105tkowym uznaniu dla jego wk\u0142adu w medycyn\u0119 i nauk\u0119 w skali mi\u0119dzynarodowej.<\/td>\n By\u0142 jednym z nielicznych chirurg\u00f3w swojej epoki, kt\u00f3rzy osi\u0105gn\u0119li tak wysok\u0105 pozycj\u0119 w brytyjskim \u017cyciu naukowym.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n Najwa\u017cniejsze odkrycie i metoda: chirurgia antyseptyczna<\/h2>\n
Wp\u0142yw pracy Listera na wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 medycyn\u0119<\/h2>\n
Kontrowersje, spory i ograniczenia<\/h2>\n
Ciekawostki<\/h2>\n
\n
FAQ<\/h2>\n
Z czego najbardziej znany jest Joseph Lister?<\/h3>\n
Czy Joseph Lister odkry\u0142 bakterie?<\/h3>\n
Jakiego \u015brodka u\u017cywa\u0142 Lister do odka\u017cania ran?<\/h3>\n
Na czym polega r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy antyseptyk\u0105 a aseptyk\u0105?<\/h3>\n
Gdzie pracowa\u0142 Joseph Lister?<\/h3>\n
Czy wszystkie metody Listera s\u0105 stosowane do dzi\u015b?<\/h3>\n
Dlaczego praca Listera by\u0142a prze\u0142omowa dla chirurgii?<\/h3>\n
Czy Joseph Lister otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 Nobla?<\/h3>\n