Sigmund Freud by\u0142 austriackim lekarzem neurologiem, kt\u00f3ry zas\u0142yn\u0105\u0142 jako tw\u00f3rca psychoanalizy \u2014 jednej z najbardziej wp\u0142ywowych, a zarazem najbardziej spornych koncepcji w dziejach medycyny i nauk o cz\u0142owieku. Urodzony w po\u0142owie XIX wieku, dzia\u0142a\u0142 w epoce gwa\u0142townych przemian naukowych, gdy psychiatria dopiero kszta\u0142towa\u0142a w\u0142asne metody badania i leczenia zaburze\u0144 psychicznych. Jego prace zmieni\u0142y j\u0119zyk opisu ludzkiej psychiki, wprowadzaj\u0105c do debaty poj\u0119cia nie\u015bwiadomo\u015bci, wyparcia czy przeniesienia. Jednocze\u015bnie wiele z jego teorii zosta\u0142o p\u00f3\u017aniej zakwestionowanych lub ograniczonych przez rozw\u00f3j psychologii eksperymentalnej, neuronauk i medycyny opartej na dowodach.<\/p>\n
Sigmund Freud, w\u0142a\u015bciwie Sigismund Schlomo Freud, urodzi\u0142 si\u0119 6 maja 1856 roku we Freibergu na Morawach, dzi\u015b P\u0159\u00edbor w Czechach, w\u00f3wczas w Cesarstwie Austriackim. Zmar\u0142 23 wrze\u015bnia 1939 roku w Londynie. By\u0142 lekarzem wykszta\u0142conym na Uniwersytecie Wiede\u0144skim, specjalizuj\u0105cym si\u0119 pocz\u0105tkowo w neurologii, a nast\u0119pnie rozwijaj\u0105cym w\u0142asne podej\u015bcie do badania zaburze\u0144 psychicznych.<\/p>\n
Najsilniej zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z Wiedniem, gdzie pracowa\u0142, publikowa\u0142 i stworzy\u0142 \u015brodowisko uczni\u00f3w skupionych wok\u00f3\u0142 psychoanalizy. W historiografii medycyny i psychiatrii zajmuje miejsce szczeg\u00f3lne: nie tyle jako autor jednego precyzyjnego odkrycia laboratoryjnego, ile jako tw\u00f3rca szerokiej teorii psychiki, metody interpretacji objaw\u00f3w i modelu terapii rozmow\u0105. Jego wp\u0142yw wykracza\u0142 poza medycyn\u0119 i obj\u0105\u0142 psychologi\u0119, literaturoznawstwo, antropologi\u0119, kultur\u0119 i my\u015blenie o dzieci\u0144stwie oraz seksualno\u015bci.<\/p>\n
Freud nie otrzyma\u0142 Nagrody Nobla, cho\u0107 by\u0142 wielokrotnie nominowany. Otrzyma\u0142 natomiast liczne wyr\u00f3\u017cnienia \u015brodowisk naukowych, a jego nazwisko sta\u0142o si\u0119 jednym z najlepiej rozpoznawalnych w dziejach psychiatrii. Trzeba jednak od razu zaznaczy\u0107, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesna ocena jego dorobku jest z\u0142o\u017cona: obok znaczenia historycznego istnieje rozleg\u0142a krytyka dotycz\u0105ca metod badawczych, nadmiernych uog\u00f3lnie\u0144 i ograniczonej weryfikowalno\u015bci wielu tez.<\/p>\n
Freud pochodzi\u0142 z rodziny \u017cydowskiej. Gdy by\u0142 dzieckiem, rodzina przenios\u0142a si\u0119 najpierw do Lipska, a nast\u0119pnie do Wiednia, z kt\u00f3rym pozosta\u0142 zwi\u0105zany przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia. W realiach monarchii habsburskiej m\u0142ody Freud dorasta\u0142 w \u015brodowisku wieloj\u0119zycznym i wielokulturowym, ale te\u017c naznaczonym spo\u0142ecznymi ograniczeniami i obecnym w \u017cyciu publicznym antysemityzmem. Ten kontekst mia\u0142 znaczenie dla jego kariery akademickiej i zawodowej.<\/p>\n
W 1873 roku rozpocz\u0105\u0142 studia medyczne na Uniwersytecie Wiede\u0144skim. Nie by\u0142 od pocz\u0105tku ukierunkowany na praktyk\u0119 kliniczn\u0105; interesowa\u0142a go tak\u017ce biologia i badania podstawowe. Pracowa\u0142 w laboratorium Ernsta Wilhelma von Br\u00fcckego, wybitnego fizjologa nale\u017c\u0105cego do kr\u0119gu uczonych d\u0105\u017c\u0105cych do biologicznego wyja\u015bniania zjawisk \u017cyciowych. To \u015brodowisko ukszta\u0142towa\u0142o u Freuda przekonanie, \u017ce zjawiska psychiczne r\u00f3wnie\u017c powinno da\u0107 si\u0119 bada\u0107 w spos\u00f3b systematyczny, nawet je\u015bli narz\u0119dzia epoki by\u0142y ograniczone.<\/p>\n
W latach studi\u00f3w i tu\u017c po nich prowadzi\u0142 badania neuroanatomiczne. Zajmowa\u0142 si\u0119 m.in. uk\u0142adem nerwowym zwierz\u0105t, opisywa\u0142 struktury kom\u00f3rkowe i publikowa\u0142 prace z zakresu neurologii. By\u0142 to etap mniej znany szerokiej publiczno\u015bci, ale wa\u017cny, poniewa\u017c pokazuje, \u017ce Freud nie wyr\u00f3s\u0142 z tradycji czysto filozoficznej, lecz z medycyny i bada\u0144 przyrodniczych.<\/p>\n
Po uzyskaniu dyplomu lekarza w 1881 roku pracowa\u0142 w Szpitalu Og\u00f3lnym w Wiedniu. Zajmowa\u0142 si\u0119 neurologi\u0105 kliniczn\u0105, m.in. zaburzeniami mowy, pora\u017ceniami i chorobami uk\u0142adu nerwowego u dzieci. W 1885 roku uzyska\u0142 habilitacj\u0119 z neuropatologii. W tym samym roku wyjecha\u0142 do Pary\u017ca, gdzie w Salp\u00eatri\u00e8re kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 u Jean-Martina Charcota, jednego z najwybitniejszych neurolog\u00f3w i badaczy histerii. Pobyt ten okaza\u0142 si\u0119 punktem zwrotnym.<\/p>\n
Pod koniec XIX wieku psychiatria i neurologia pr\u00f3bowa\u0142y zrozumie\u0107 zjawiska, kt\u00f3re dzi\u015b nazwaliby\u015bmy zaburzeniami psychosomatycznymi, dysocjacyjnymi czy konwersyjnymi. W\u00f3wczas cz\u0119\u015b\u0107 pacjent\u00f3w, szczeg\u00f3lnie kobiet, diagnozowano jako cierpi\u0105cych na \u201ehisteri\u0119\u201d. Rozpoznanie to mia\u0142o nieostre granice i obejmowa\u0142o bardzo r\u00f3\u017cnorodne objawy: dr\u017cenia, parali\u017ce, b\u00f3le, utraty g\u0142osu, omdlenia czy napady, kt\u00f3rych nie da\u0142o si\u0119 \u0142atwo wyja\u015bni\u0107 zmianami organicznymi.<\/p>\n
W Pary\u017cu Freud obserwowa\u0142, jak Charcot wykorzystywa\u0142 hipnoz\u0119 do badania i czasem \u0142agodzenia objaw\u00f3w histerycznych. Dla wiede\u0144skiego lekarza by\u0142o to wa\u017cne do\u015bwiadczenie, poniewa\u017c sugerowa\u0142o, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 zaburze\u0144 mo\u017ce mie\u0107 pod\u0142o\u017ce psychiczne, a nie wy\u0142\u0105cznie uszkodzenie uk\u0142adu nerwowego. Po powrocie do Wiednia Freud zacz\u0105\u0142 zajmowa\u0107 si\u0119 podobnymi problemami.<\/p>\n
W tym okresie znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 odegra\u0142a jego wsp\u00f3\u0142praca z Josefem Breuerem. Breuer leczy\u0142 pacjentk\u0119 znan\u0105 w literaturze jako \u201eAnna O.\u201d, czyli Berth\u0119 Pappenheim. Wed\u0142ug p\u00f3\u017aniejszych relacji rozmowy o traumatycznych prze\u017cyciach i zwi\u0105zanych z nimi uczuciach mia\u0142y przynosi\u0107 jej ulg\u0119. Historycy medycyny zwracaj\u0105 jednak uwag\u0119, \u017ce p\u00f3\u017aniejsza psychoanalityczna wersja tej historii jest uproszczona, a rzeczywisty przebieg leczenia by\u0142 bardziej z\u0142o\u017cony i nie potwierdza prostego obrazu spektakularnego wyleczenia.<\/p>\n
W 1895 roku Freud i Breuer opublikowali Studien \u00fcber Hysterie<\/em> (\u201eStudia nad histeri\u0105\u201d). Ksi\u0105\u017cka ta nie stworzy\u0142a jeszcze dojrza\u0142ej psychoanalizy, ale zaproponowa\u0142a nowy spos\u00f3b rozumienia objaw\u00f3w: jako znacz\u0105cych psychicznie, zwi\u0105zanych z konfliktami, wspomnieniami i emocjami. By\u0142 to prze\u0142om przede wszystkim interpretacyjny.<\/p>\n W latach 90. XIX wieku Freud stopniowo odchodzi\u0142 od hipnozy. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce nie wszyscy pacjenci dobrze poddaj\u0105 si\u0119 tej metodzie i \u017ce bardziej u\u017cyteczna mo\u017ce by\u0107 technika swobodnych skojarze\u0144, w kt\u00f3rej chory m\u00f3wi mo\u017cliwie bez selekcji o my\u015blach, wspomnieniach i obrazach pojawiaj\u0105cych si\u0119 w toku rozmowy. Z tego wywi\u00f3d\u0142 zasad\u0119 analitycznego s\u0142uchania i interpretacji pozornie przypadkowych tre\u015bci.<\/p>\n W tym samym czasie rozwija\u0142 koncepcj\u0119 wyparcia \u2014 mechanizmu, dzi\u0119ki kt\u00f3remu trudne, bolesne lub konfliktowe tre\u015bci zostaj\u0105 usuni\u0119te z pola \u015bwiadomego prze\u017cywania, ale nadal oddzia\u0142uj\u0105 na zachowanie i objawy. To w\u0142a\u015bnie po\u0142\u0105czenie nie\u015bwiadomo\u015bci, konfliktu psychicznego i interpretacji objawu sta\u0142o si\u0119 rdzeniem jego nowej teorii.<\/p>\n Za symboliczny moment narodzin psychoanalizy cz\u0119sto uznaje si\u0119 publikacj\u0119 Die Traumdeutung<\/em> (\u201eObja\u015bnianie marze\u0144 sennych\u201d) z dat\u0105 wydawnicz\u0105 1900. Freud przedstawi\u0142 w niej tez\u0119, \u017ce sny s\u0105 \u201ekr\u00f3lewsk\u0105 drog\u0105 do nie\u015bwiadomo\u015bci\u201d, a ich tre\u015b\u0107 jawna ukrywa g\u0142\u0119bsze znaczenie zwi\u0105zane z pragnieniami, l\u0119kami i konfliktami. Ksi\u0105\u017cka pocz\u0105tkowo nie wzbudzi\u0142a szerokiego odzewu, lecz z czasem sta\u0142a si\u0119 jednym z najbardziej wp\u0142ywowych tekst\u00f3w XX wieku.<\/p>\n W kolejnych latach opublikowa\u0142 prace rozwijaj\u0105ce teori\u0119 marze\u0144 sennych, pomy\u0142ek j\u0119zykowych, symptom\u00f3w nerwicowych i seksualno\u015bci. Szczeg\u00f3lnie donios\u0142e by\u0142y Trzy rozprawy z teorii seksualnej<\/em> z 1905 roku, gdzie argumentowa\u0142, \u017ce rozw\u00f3j psychoseksualny zaczyna si\u0119 w dzieci\u0144stwie, a seksualno\u015b\u0107 nie ogranicza si\u0119 do \u017cycia doros\u0142ego. Na tle obyczajowo\u015bci epoki by\u0142a to teza prowokuj\u0105ca i wywo\u0142a\u0142a op\u00f3r zar\u00f3wno medyczny, jak i spo\u0142eczny.<\/p>\n Wok\u00f3\u0142 Freuda utworzy\u0142o si\u0119 grono lekarzy i intelektualist\u00f3w spotykaj\u0105cych si\u0119 pocz\u0105tkowo w tzw. Wiede\u0144skim Towarzystwie Psychologicznym, p\u00f3\u017aniej przekszta\u0142conym w Wiede\u0144skie Towarzystwo Psychoanalityczne. Psychoanaliza stawa\u0142a si\u0119 nie tylko zbiorem idei, ale te\u017c ruchem instytucjonalnym z w\u0142asnymi stowarzyszeniami, czasopismami i standardami szkolenia.<\/p>\n Do wa\u017cnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w i uczni\u00f3w nale\u017celi m.in. Carl Gustav Jung, S\u00e1ndor Ferenczi, Karl Abraham, Otto Rank i Ernest Jones. Ich rola nie polega\u0142a tylko na popularyzacji dorobku mistrza; wielu z nich rozwija\u0142o w\u0142asne koncepcje kliniczne, obserwacje i techniki terapeutyczne. Zarazem historia tego \u015brodowiska pokazuje, \u017ce psychoanaliza od pocz\u0105tku by\u0142a miejscem spor\u00f3w doktrynalnych.<\/p>\n Najg\u0142o\u015bniejszy roz\u0142am nast\u0105pi\u0142 mi\u0119dzy Freudem a Jungiem. Pocz\u0105tkowo Freud widzia\u0142 w szwajcarskim psychiatrze wa\u017cnego sojusznika, tak\u017ce dlatego, \u017ce Jung nie pochodzi\u0142 ze \u015brodowiska \u017cydowskiego i m\u00f3g\u0142 pom\u00f3c psychoanalizie wyj\u015b\u0107 poza wiede\u0144ski, cz\u0119\u015bciowo marginalizowany kr\u0105g. Sp\u00f3r dotyczy\u0142 jednak fundamentalnych kwestii: roli seksualno\u015bci, natury nie\u015bwiadomo\u015bci i podstaw teoretycznych terapii. Ostateczne zerwanie nast\u0105pi\u0142o oko\u0142o 1913 roku.<\/p>\n Roz\u0142amy te mia\u0142y znaczenie dwojakie. Z jednej strony os\u0142abia\u0142y ruch psychoanalityczny organizacyjnie, z drugiej pokazywa\u0142y, \u017ce powstaj\u0105ca psychoterapia dynamiczna nie by\u0142a monolitem. W\u0142a\u015bnie z tych spor\u00f3w wyros\u0142y p\u00f3\u017aniej r\u00f3\u017cne szko\u0142y psychodynamiczne.<\/p>\n Freud prowadzi\u0142 prywatn\u0105 praktyk\u0119 lekarsk\u0105 w Wiedniu. Jego metoda terapeutyczna opiera\u0142a si\u0119 na regularnych, cz\u0119stych sesjach, analizie swobodnych skojarze\u0144, sn\u00f3w, oporu i przeniesienia, czyli emocjonalnego odtwarzania w relacji z terapeut\u0105 dawnych wzorc\u00f3w wi\u0119zi. Przeniesienie uzna\u0142 za centralne narz\u0119dzie rozumienia pacjenta, ale te\u017c przeszkod\u0119 i zarazem \u015brodek leczenia.<\/p>\n Na pocz\u0105tku XX wieku powsta\u0142y jego najbardziej znane prace kliniczne i teoretyczne, m.in. opisy przypadk\u00f3w \u201eDory\u201d, \u201eMa\u0142ego Hansa\u201d i \u201eCz\u0142owieka Szczura\u201d. Nie by\u0142y to badania w dzisiejszym rozumieniu kontrolowanych studi\u00f3w klinicznych, lecz pog\u0142\u0119bione analizy jednostkowych historii choroby. Dzi\u0119ki nim Freud pokazywa\u0142 spos\u00f3b my\u015blenia diagnostycznego i interpretacyjnego, ale ich warto\u015b\u0107 dowodowa z perspektywy wsp\u00f3\u0142czesnej metodologii jest ograniczona.<\/p>\n Po I wojnie \u015bwiatowej Freud modyfikowa\u0142 w\u0142asne koncepcje. W pracy Poza zasad\u0105 przyjemno\u015bci<\/em> z 1920 roku wprowadzi\u0142 kontrowersyjn\u0105 ide\u0119 pop\u0119du \u015bmierci. W Ja i Ono<\/em> z 1923 roku rozwin\u0105\u0142 tzw. drugi model psychiki: id, ego i superego. By\u0142y to konstrukcje teoretyczne maj\u0105ce wyja\u015bnia\u0107 konflikt mi\u0119dzy pop\u0119dami, normami i \u015bwiadomym funkcjonowaniem jednostki.<\/p>\n Jego p\u00f3\u017ane pisma dotyczy\u0142y tak\u017ce religii, kultury i cywilizacji, zw\u0142aszcza napi\u0119cia mi\u0119dzy \u017cyciem spo\u0142ecznym a ludzkimi impulsami. Tym samym Freud przesuwa\u0142 psychoanaliz\u0119 z obszaru stricte medycznego ku og\u00f3lnej teorii cz\u0142owieka. To zwi\u0119ksza\u0142o jej wp\u0142yw kulturowy, ale jednocze\u015bnie oddala\u0142o cz\u0119\u015b\u0107 twierdze\u0144 od empirycznej sprawdzalno\u015bci.<\/p>\n W 1938 roku po anschlussie Austrii przez III Rzesz\u0119 sytuacja Freuda jako \u017byda i znanej postaci publicznej sta\u0142a si\u0119 niebezpieczna. Wed\u0142ug zachowanych relacji by\u0142 przes\u0142uchiwany, a jego rodzina do\u015bwiadcza\u0142a represji ze strony w\u0142adz nazistowskich. Dzi\u0119ki mi\u0119dzynarodowym staraniom przyjaci\u00f3\u0142 i uczni\u00f3w, w tym Ernesta Jonesa oraz przy wsparciu Marie Bonaparte, uda\u0142o mu si\u0119 opu\u015bci\u0107 Wiede\u0144 i wyemigrowa\u0107 do Londynu.<\/p>\n By\u0142 ju\u017c wtedy ci\u0119\u017cko chory. Publicznie i wiarygodnie udokumentowane jest, \u017ce od lat zmaga\u0142 si\u0119 z nowotworem jamy ustnej, zwi\u0105zanym prawdopodobnie z d\u0142ugoletnim paleniem cygar, i przeszed\u0142 liczne operacje. Choroba wp\u0142ywa\u0142a na jego \u017cycie osobiste i zawodowe, ale nie przerwa\u0142a pracy intelektualnej. W Londynie uko\u0144czy\u0142 jeszcze ksi\u0105\u017ck\u0119 Moj\u017cesz i monoteizm<\/em>.<\/p>\n Zmar\u0142 23 wrze\u015bnia 1939 roku. Jego \u015bmier\u0107 nast\u0105pi\u0142a ju\u017c po wybuchu II wojny \u015bwiatowej, kt\u00f3ra dramatycznie zmieni\u0142a losy europejskiej medycyny, psychiatrii i \u015brodowisk naukowych. Emigracja Freudowskiego kr\u0119gu przyczyni\u0142a si\u0119 zarazem do silnego zakorzenienia psychoanalizy w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych.<\/p>\n Najwa\u017cniejszym wk\u0142adem Freuda nie by\u0142o pojedyncze odkrycie biologiczne, lecz opracowanie sp\u00f3jnej, cho\u0107 kontrowersyjnej, koncepcji funkcjonowania psychiki. Psychoanaliza zak\u0142ada\u0142a, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 objaw\u00f3w psychicznych i somatycznych nie wynika bezpo\u015brednio z uszkodzenia narz\u0105d\u00f3w, lecz z nie\u015bwiadomych konflikt\u00f3w, cz\u0119sto maj\u0105cych \u017ar\u00f3d\u0142o w przesz\u0142ych do\u015bwiadczeniach i relacjach z dzieci\u0144stwa. Zadaniem terapii mia\u0142o by\u0107 uczynienie tych konflikt\u00f3w bardziej \u015bwiadomymi.<\/p>\n Na tle epoki by\u0142a to pr\u00f3ba rozwi\u0105zania realnego problemu klinicznego: co zrobi\u0107 z pacjentami, kt\u00f3rych objaw\u00f3w nie dawa\u0142o si\u0119 wyja\u015bni\u0107 prost\u0105 anatomi\u0105 patologiczn\u0105. Freud proponowa\u0142, by s\u0142ucha\u0107 objawu jak swoistego komunikatu psychicznego, a nie tylko traktowa\u0107 go jako niezrozumia\u0142e zaburzenie nerwowe. Zmienia\u0142o to praktyk\u0119 kliniczn\u0105, bo wymaga\u0142o czasu, rozmowy i analizy relacji z pacjentem.<\/p>\n Wsp\u00f3\u0142czesna medycyna zmodyfikowa\u0142a ten model bardzo znacz\u0105co. Obecne psychoterapie psychodynamiczne s\u0105 zwykle kr\u00f3tsze, bardziej ustrukturyzowane i osadzone w szerszej wiedzy psychiatrycznej. Z kolei wiele klasycznych twierdze\u0144 Freuda \u2014 na przyk\u0142ad uniwersalno\u015b\u0107 niekt\u00f3rych faz rozwoju psychoseksualnego lub centralne znaczenie okre\u015blonych kompleks\u00f3w \u2014 nie ma silnego potwierdzenia empirycznego. Mimo to sama idea, \u017ce procesy nieu\u015bwiadamiane, do\u015bwiadczenia rozwojowe i relacja terapeutyczna maj\u0105 znaczenie kliniczne, pozostaje wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego my\u015blenia o zdrowiu psychicznym.<\/p>\n Wp\u0142yw Freuda na wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 medycyn\u0119 jest po\u015bredni, ale rozleg\u0142y. Nie polega g\u0142\u00f3wnie na tym, \u017ce dzisiejsi psychiatrzy stosuj\u0105 klasyczn\u0105 psychoanaliz\u0119 w jej pierwotnej postaci. Istotniejsze jest to, \u017ce Freud pom\u00f3g\u0142 przesun\u0105\u0107 uwag\u0119 z samego objawu na ca\u0142\u0105 histori\u0119 pacjenta: jego rozw\u00f3j, emocje, traumy, relacje rodzinne i spos\u00f3b prze\u017cywania choroby.<\/p>\n W psychiatrii i psychoterapii utrwali\u0142 znaczenie rozmowy klinicznej jako narz\u0119dzia diagnostycznego i terapeutycznego. Rozumienie relacji terapeutycznej, oporu, mechanizm\u00f3w obronnych i znaczenia do\u015bwiadcze\u0144 dzieci\u0144stwa rozwija\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej tak\u017ce poza \u015bcis\u0142\u0105 psychoanaliz\u0105. Nawet nurty, kt\u00f3re odrzuci\u0142y du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 jego teorii, pracowa\u0142y w cieniu pyta\u0144 postawionych przez Freuda.<\/p>\n Wp\u0142yw ten widoczny jest r\u00f3wnie\u017c w psychosomatyce, psychiatrii rozwojowej i psychologii klinicznej. Wsp\u00f3\u0142czesne podej\u015bcie biopsychospo\u0142eczne, cho\u0107 oparte na zupe\u0142nie innej metodologii ni\u017c klasyczna psychoanaliza, zak\u0142ada, \u017ce choroba psychiczna i cierpienie pacjenta nie mog\u0105 by\u0107 rozumiane wy\u0142\u0105cznie biologicznie. To nie jest prosty \u201etriumf Freuda\u201d, ale raczej dow\u00f3d, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 problem\u00f3w, kt\u00f3re pr\u00f3bowa\u0142 opisa\u0107, okaza\u0142a si\u0119 trwa\u0142a i klinicznie wa\u017cna.<\/p>\n Jego dziedzictwo wp\u0142yn\u0119\u0142o tak\u017ce na edukacj\u0119 lekarzy, zw\u0142aszcza w obszarze komunikacji z pacjentem i refleksji nad subiektywnym do\u015bwiadczeniem choroby. Z drugiej strony wsp\u00f3\u0142czesna medycyna oparta na dowodach wymusi\u0142a znacznie wy\u017csze standardy oceny skuteczno\u015bci terapii ni\u017c te, kt\u00f3rymi dysponowa\u0142 Freud i jego uczniowie.<\/p>\n Freud jest jedn\u0105 z najbardziej dyskutowanych postaci w historii medycyny. Najwa\u017cniejszy sp\u00f3r dotyczy statusu naukowego jego teorii. Krytycy wskazuj\u0105, \u017ce wiele twierdze\u0144 psychoanalizy by\u0142o s\u0142abo falsyfikowalnych, opartych na interpretacji pojedynczych przypadk\u00f3w i podatnych na potwierdzanie przyj\u0119tej z g\u00f3ry tezy. Innymi s\u0142owy, ta sama obserwacja mog\u0142a cz\u0119sto zosta\u0107 w\u0142\u0105czona do teorii niezale\u017cnie od jej wyniku.<\/p>\n Kontrowersje budz\u0105 te\u017c jego opisy seksualno\u015bci dzieci\u0119cej i kompleksu Edypa. W swoim czasie Freud prze\u0142amywa\u0142 pruderi\u0119 epoki i zwraca\u0142 uwag\u0119 na znaczenie wczesnego rozwoju, ale wiele jego szczeg\u00f3\u0142owych uj\u0119\u0107 uznaje si\u0119 dzi\u015b za zbyt spekulatywne, kulturowo uwarunkowane i niewystarczaj\u0105co potwierdzone badaniami.<\/p>\n Historycy medycyny zwracaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119 na problem sposobu przedstawiania przypadk\u00f3w klinicznych. Cz\u0119\u015b\u0107 opis\u00f3w by\u0142a literacko opracowana, a dane nie zawsze pozwalaj\u0105 odtworzy\u0107 rzeczywisty przebieg terapii. To utrudnia ocen\u0119 skuteczno\u015bci leczenia. Przypadek \u201eAnny O.\u201d jest tu cz\u0119sto przywo\u0142ywany jako przyk\u0142ad rozbie\u017cno\u015bci mi\u0119dzy p\u00f3\u017aniejsz\u0105 narracj\u0105 psychoanalityczn\u0105 a bardziej z\u0142o\u017conym obrazem historycznym.<\/p>\n Osobnym tematem jest epizod zwi\u0105zany z kokain\u0105. W latach 80. XIX wieku Freud publikowa\u0142 teksty o mo\u017cliwych zastosowaniach kokainy, w\u00f3wczas badanej jako \u015brodek medyczny. Nie by\u0142 jedynym lekarzem zainteresowanym t\u0105 substancj\u0105, jednak jego entuzjazm okaza\u0142 si\u0119 przesadny. Nie doceni\u0142 ryzyka uzale\u017cnienia i dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych. W \u015bwietle wsp\u00f3\u0142czesnej wiedzy by\u0142a to powa\u017cna pomy\u0142ka kliniczna, cho\u0107 trzeba j\u0105 ocenia\u0107 w realiach epoki, zanim pe\u0142ne szkody zwi\u0105zane z kokain\u0105 zosta\u0142y rozpoznane.<\/p>\n Krytykowano r\u00f3wnie\u017c organizacyjn\u0105 kultur\u0119 wczesnego ruchu psychoanalitycznego. Niekt\u00f3rzy badacze uwa\u017caj\u0105, \u017ce wok\u00f3\u0142 Freuda powsta\u0142o \u015brodowisko zbyt silnie skupione na lojalno\u015bci wobec doktryny, a spory teoretyczne bywa\u0142y personalizowane. Nie oznacza to, \u017ce psychoanaliza by\u0142a jednolita, ale pokazuje napi\u0119cie mi\u0119dzy ruchem naukowym a szko\u0142\u0105 ideow\u0105.<\/p>\n Z perspektywy etyki medycznej nale\u017cy doda\u0107, \u017ce standardy zgody, dokumentacji i oceny skuteczno\u015bci terapii by\u0142y w jego epoce inne ni\u017c dzi\u015b. Nie usprawiedliwia to wszystkich niedoskona\u0142o\u015bci, ale ka\u017ce unika\u0107 anachronicznych ocen. Freud dzia\u0142a\u0142 w czasie, gdy psychiatria i psychologia kliniczna dopiero tworzy\u0142y w\u0142asne narz\u0119dzia metodologiczne.<\/p>\n Sigmund Freud zas\u0142yn\u0105\u0142 przede wszystkim jako tw\u00f3rca psychoanalizy, czyli teorii psychiki i metody terapii, kt\u00f3ra podkre\u015bla\u0142a rol\u0119 nie\u015bwiadomo\u015bci, konflikt\u00f3w wewn\u0119trznych oraz do\u015bwiadcze\u0144 z dzieci\u0144stwa w powstawaniu objaw\u00f3w psychicznych.<\/p>\n Tak. Freud uko\u0144czy\u0142 medycyn\u0119 na Uniwersytecie Wiede\u0144skim, pracowa\u0142 jako neurolog i zajmowa\u0142 si\u0119 klinicznie chorobami uk\u0142adu nerwowego, zanim skoncentrowa\u0142 si\u0119 na zaburzeniach psychicznych i psychoterapii.<\/p>\n Klasyczna psychoanaliza jest dzi\u015b stosowana znacznie rzadziej ni\u017c w XX wieku i zwykle w ograniczonych, wyspecjalizowanych o\u015brodkach. Nadal istniej\u0105 jednak terapie psychodynamiczne wywodz\u0105ce si\u0119 z jej tradycji, cho\u0107 s\u0105 one zwykle zmodyfikowane i oceniane wed\u0142ug wsp\u00f3\u0142czesnych standard\u00f3w klinicznych.<\/p>\n Do najwa\u017cniejszych nale\u017c\u0105 Studia nad histeri\u0105<\/em>, Obja\u015bnianie marze\u0144 sennych<\/em>, Trzy rozprawy z teorii seksualnej<\/em>, Poza zasad\u0105 przyjemno\u015bci<\/em> oraz Ja i Ono<\/em>. To w\u0142a\u015bnie te publikacje ukszta\u0142towa\u0142y podstawowy j\u0119zyk psychoanalizy.<\/p>\n Kontrowersje wynikaj\u0105 przede wszystkim z tego, \u017ce wiele jego teorii trudno by\u0142o empirycznie zweryfikowa\u0107, a cz\u0119\u015b\u0107 opiera\u0142a si\u0119 na interpretacji niewielkiej liczby przypadk\u00f3w. Krytyk\u0119 budz\u0105 tak\u017ce niekt\u00f3re pogl\u0105dy na seksualno\u015b\u0107, spos\u00f3b opracowywania historii pacjent\u00f3w oraz zbyt szerokie uog\u00f3lnienia.<\/p>\n Zanim stworzy\u0142 psychoanaliz\u0119, Freud prowadzi\u0142 badania neuroanatomiczne i pracowa\u0142 klinicznie jako neurolog. To do\u015bwiadczenie mia\u0142o znaczenie, bo jego zainteresowanie psychik\u0105 wyrasta\u0142o z medycyny i z pr\u00f3b wyja\u015bniania objaw\u00f3w, kt\u00f3rych nie da\u0142o si\u0119 \u0142atwo przypisa\u0107 uszkodzeniom organicznym.<\/p>\n Nie w sensie absolutnym. Idee dotycz\u0105ce zjawisk nie\u015bwiadomych istnia\u0142y wcze\u015bniej w filozofii, literaturze i medycynie. Freud nie by\u0142 pierwszym, kt\u00f3ry o nich pisa\u0142, ale to on opracowa\u0142 najbardziej wp\u0142ywowy model kliniczny i teoretyczny, \u0142\u0105cz\u0105cy nie\u015bwiadomo\u015b\u0107 z objawami, snami i terapi\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Sigmund Freud by\u0142 austriackim lekarzem neurologiem, kt\u00f3ry zas\u0142yn\u0105\u0142 jako tw\u00f3rca psychoanalizy \u2014 jednej z najbardziej wp\u0142ywowych, a zarazem najbardziej spornych koncepcji w dziejach medycyny i nauk o cz\u0142owieku. Urodzony w…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1602,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[110,14,420,422,421],"class_list":["post-1603","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lekarze","tag-lekarz","tag-neurologia","tag-psychoanaliza","tag-psychoterapia","tag-sigmund-freud"],"yoast_head":"\nKszta\u0142towanie psychoanalizy<\/h3>\n
\u015arodowisko wiede\u0144skie, uczniowie i roz\u0142am<\/h3>\n
Publikacje, praktyka kliniczna i p\u00f3\u017ane teorie<\/h3>\n
Emigracja z Austrii i ostatnie lata<\/h3>\n
Najwa\u017cniejsze informacje o Sigmund Freud<\/h2>\n
\n\n
\n \nCecha<\/th>\n Informacja<\/th>\n Znaczenie<\/th>\n Ciekawostka<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n \n Pe\u0142ne imi\u0119 i nazwisko<\/td>\n Sigmund Freud, urodzony jako Sigismund Schlomo Freud<\/td>\n Nazwisko sta\u0142o si\u0119 synonimem psychoanalizy i nowoczesnej refleksji nad nie\u015bwiadomo\u015bci\u0105<\/td>\n Imi\u0119 Sigismund skr\u00f3ci\u0142 p\u00f3\u017aniej do formy Sigmund, pod kt\u00f3r\u0105 przeszed\u0142 do historii<\/td>\n<\/tr>\n \n Daty i miejsca \u017cycia<\/td>\n Urodzony 6 maja 1856 roku we Freibergu na Morawach, zmar\u0142 23 wrze\u015bnia 1939 roku w Londynie<\/td>\n Jego biografia obejmuje epok\u0119 od monarchii habsburskiej po pocz\u0105tek II wojny \u015bwiatowej<\/td>\n Miejscem najbardziej kojarzonym z jego dzia\u0142alno\u015bci\u0105 pozostaje Wiede\u0144, cho\u0107 zmar\u0142 na emigracji<\/td>\n<\/tr>\n \n Wykszta\u0142cenie<\/td>\n Studia medyczne na Uniwersytecie Wiede\u0144skim, doktor medycyny, habilitacja z neuropatologii<\/td>\n Pokazuje, \u017ce jego punkt wyj\u015bcia by\u0142 medyczny i neurologiczny, a nie wy\u0142\u0105cznie filozoficzny<\/td>\n Pracowa\u0142 w laboratorium fizjologa Ernsta Br\u00fcckego, co ukszta\u0142towa\u0142o jego spos\u00f3b my\u015blenia o nauce<\/td>\n<\/tr>\n \n Specjalizacja<\/td>\n Neurologia, psychiatria pogranicza i teoria psychoterapii<\/td>\n \u0141\u0105czy\u0142 obserwacj\u0119 kliniczn\u0105 zaburze\u0144 nerwowych z pr\u00f3b\u0105 wyja\u015bniania ich pod\u0142o\u017ca psychicznego<\/td>\n Na pocz\u0105tku kariery bada\u0142 tak\u017ce anatomi\u0119 i fizjologi\u0119 uk\u0142adu nerwowego<\/td>\n<\/tr>\n \n Najwa\u017cniejsze miejsca pracy<\/td>\n Szpital Og\u00f3lny w Wiedniu, prywatna praktyka w Wiedniu, \u015brodowiska psychoanalityczne w Austrii i p\u00f3\u017aniej na emigracji<\/td>\n To tam rozwija\u0142 w\u0142asn\u0105 metod\u0119 leczenia rozmow\u0105 oraz kszta\u0142ci\u0142 uczni\u00f3w<\/td>\n Nie stworzy\u0142 du\u017cej kliniki szpitalnej; jego wp\u0142yw rozprzestrzenia\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie przez praktyk\u0119, publikacje i stowarzyszenia<\/td>\n<\/tr>\n \n Kluczowe publikacje<\/td>\n Studia nad histeri\u0105<\/em>, Obja\u015bnianie marze\u0144 sennych<\/em>, Trzy rozprawy z teorii seksualnej<\/em>, Ja i Ono<\/em><\/td>\n Wyznaczy\u0142y j\u0119zyk psychoanalizy i silnie wp\u0142yn\u0119\u0142y na psychiatri\u0119, psychologi\u0119 i kultur\u0119 XX wieku<\/td>\n Obja\u015bnianie marze\u0144 sennych<\/em> pocz\u0105tkowo nie by\u0142o bestsellerem, a jego znaczenie wzros\u0142o dopiero z czasem<\/td>\n<\/tr>\n \n Najwa\u017cniejsza idea<\/td>\n Istnienie nie\u015bwiadomych proces\u00f3w psychicznych wp\u0142ywaj\u0105cych na objawy, zachowanie i relacje<\/td>\n Zmieni\u0142a spos\u00f3b rozumienia zaburze\u0144 psychicznych i relacji lekarz\u2013pacjent w psychoterapii<\/td>\n Wsp\u00f3\u0142czesna nauka nie przyjmuje psychoanalitycznej wersji nie\u015bwiadomo\u015bci w ca\u0142o\u015bci, ale bada liczne procesy nie\u015bwiadome innymi metodami<\/td>\n<\/tr>\n \n Ocena dorobku<\/td>\n Historycznie bardzo wp\u0142ywowy, metodologicznie i empirycznie szeroko krytykowany<\/td>\n Jest wa\u017cny dla dziej\u00f3w psychiatrii i psychoterapii, nawet tam, gdzie jego szczeg\u00f3\u0142owe teorie nie wytrzyma\u0142y pr\u00f3by czasu<\/td>\n Wielu badaczy odr\u00f3\u017cnia dzi\u015b \u201eFreuda historycznego\u201d od potocznego, uproszczonego \u201efreudyzmu\u201d obecnego w kulturze<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n Najwa\u017cniejsza idea zwi\u0105zana z Freudem: psychoanaliza i nie\u015bwiadomo\u015b\u0107<\/h2>\n
Wp\u0142yw jego pracy na wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 medycyn\u0119<\/h2>\n
Kontrowersje, spory i ograniczenia<\/h2>\n
Ciekawostki<\/h2>\n
\n
FAQ<\/h2>\n
Czym zas\u0142yn\u0105\u0142 Sigmund Freud?<\/h3>\n
Czy Freud by\u0142 lekarzem?<\/h3>\n
Czy psychoanaliza Freuda jest nadal stosowana?<\/h3>\n
Jakie ksi\u0105\u017cki Freuda s\u0105 najwa\u017cniejsze?<\/h3>\n
Dlaczego Freud budzi tyle kontrowersji?<\/h3>\n
Jaki by\u0142 zwi\u0105zek Freuda z neurologi\u0105?<\/h3>\n
Czy Freud naprawd\u0119 \u201eodkry\u0142\u201d nie\u015bwiadomo\u015b\u0107?<\/h3>\n